به گزارش تابناک، علاقه به نجوم گاهی افراد را به این تصور می‌رساند که برای تماشای هر پدیده آسمانی باید نیمه‌شب بیدار بمانند و ساعت‌ها به آسمان نگاه کنند. اما رسیدن یک بارش شهابی به اوج، لزوماً به معنای فراهم بودن بهترین شرایط برای مشاهده آن نیست.
جیمی کارتر، نویسنده حوزه نجوم در گزارشی درباره بارش شهابی جبار توضیح می‌دهد که تجربه رصد آسمان شب به او آموخته است میان پدیده‌های مختلف انتخاب کند و برای هر رویداد نجومی، بدون توجه به شرایط، تمام شب را بیدار نماند.
بارش شهابی جبار یکی از رویداد‌های قابل‌توجه پاییز است؛ پدیده‌ای که منشأ آن به دنباله‌دار هالی بازمی‌گردد. بااین‌حال، در سال ۲۰۲۶ میلادی، ماه درخشان شرایط رصد را دشوارتر می‌کند و ممکن است حتی در زمان اوج بارش نیز بسیاری از شهاب‌های کم‌نور دیده نشوند.
این وضعیت به معنای غیرممکن بودن رصد نیست؛ بلکه نشان می‌دهد انتخاب ساعت مناسب، گاهی از بیدار ماندن طولانی‌مدت اهمیت بیشتری دارد.
دنباله‌دار هالی چگونه بارش شهابی جبار را ایجاد می‌کند؟
بارش شهابی جبار از ۱۰ مهر تا ۱۶ آبان فعال است و اوج فعالیت آن امسال در شب ۲۹ تا ۳۰ مهر پیش‌بینی شده است. شهاب‌ها از دید ناظر زمینی در نزدیکی صورت فلکی جبار سرچشمه می‌گیرند، اما رد نورانی آنها می‌تواند در بخش‌های مختلف آسمان دیده شود.
زمین هنگام حرکت مداری خود از میان ذرات باقی‌مانده از دنباله‌دار هالی عبور می‌کند. این ذرات با سرعتی حدود ۶۶ کیلومتر بر ثانیه وارد جو زمین می‌شوند و بر اثر برخورد با مولکول‌های هوا، رد‌های نورانی ایجاد می‌کنند.
دنباله‌دار هالی آخرین بار در سال ۱۹۸۶ به بخش درونی منظومه شمسی رسید و بازگشت بعدی آن برای سال ۲۰۶۱ پیش‌بینی شده است. بااین‌حال، برای مشاهده بارش شهابی جبار نیازی به انتظار برای بازگشت خود دنباله‌دار نیست؛ زیرا زمین هر سال از مسیر ذرات به‌جامانده از آن عبور می‌کند.
بر اساس برآورد سازمان بین‌المللی شهاب، نرخ ساعتی سرسویی این بارش در شرایط ایده‌آل می‌تواند به ۲۰ شهاب یا بیشتر برسد. این عدد به معنای مشاهده قطعی ۲۰ شهاب در هر ساعت نیست؛ زیرا تاریکی آسمان، موقعیت نقطه تابش و میدان دید رصدگر بر تعداد شهاب‌های قابل مشاهده تأثیر می‌گذارند.
ماه درخشان، مانع اصلی رصد امسال
ماه در ۱۸ اکتبر (۲۶ مهر ۱۴۰۵) به تربیع اول می‌رسد و در مسیر کامل‌شدن، در شب اوج بارش شهابی جبار حدود ۸۰ درصد روشنایی خواهد داشت. نور این ماه افزاینده، پس‌زمینه آسمان را روشن می‌کند و تشخیص شهاب‌های کم‌نور را دشوارتر خواهد کرد.
بااین‌حال، یک فرصت مناسب در ساعات پایانی شب وجود دارد. با نزدیک‌شدن به سپیده‌دم، آسمان برای مدتی تاریک‌تر می‌شود و شرایط بهتری برای مشاهده شهاب‌ها فراهم خواهد شد.
این ساعت‌ها تقریبی هستند و زمان دقیق غروب ماه و طلوع خورشید به موقعیت جغرافیایی بستگی دارد. بنابراین، رصدگران باید زمان‌های محلی را بررسی کنند و در صورت امکان، بازه پس از غروب ماه تا آغاز روشن‌شدن آسمان را برای تماشای بارش انتخاب کنند.
چه زمانی برای رصد از خانه بیرون برویم؟
کارتر توصیه می‌کند پیش از برنامه‌ریزی برای رصد، ابتدا پیش‌بینی آب‌وهوا بررسی شود. اگر آسمان ابری باشد، حتی انتخاب بهترین ساعت نیز کمکی به مشاهده شهاب‌ها نمی‌کند. در مقابل، آسمان صاف و دوری از چراغ‌های شهر می‌تواند شانس دیدن شهاب‌ها را افزایش دهد.
از آنجا که بارش شهابی جبار چندین هفته فعال است، فرصت رصد به شب اوج محدود نمی‌شود و در شب‌های قبل و بعد نیز می‌توان شهاب‌هایی مشاهده کرد. بنابراین، اگر شرایط شب اوج مناسب نباشد، انتخاب یک شب دیگر تصمیم منطقی‌تری است.
برای رصد این بارش در ایران، بهتر است در شب ۲۹ به ۳۰ مهر، پس از غروب ماه و پیش از روشن‌شدن آسمان در سپیده‌دم، به منطقه‌ای دور از آلودگی نوری شهر‌ها بروید. البته وضعیت آب‌وهوا و زمان دقیق غروب ماه در شهر محل سکونتتان را بررسی کنید؛ چراکه نور ماه درخشان امسال می‌تواند تعداد شهاب‌های قابل مشاهده را کاهش دهد.
در همین هفته، ماه خود به هدف مناسبی برای رصد تبدیل می‌شود. در حوالی تربیع اول، مرز میان بخش روشن و تاریک ماه، پستی‌وبلندی‌ها و دهانه‌های برخوردی را برجسته‌تر نشان می‌دهد. حتی دوربین دوچشمی ساده نیز می‌تواند جزئیات قابل‌توجهی از سطح ماه را آشکار کند.
سیاره زحل نیز پس از غروب، هدف مناسبی برای رصد عصرگاهی است. این سیاره در آسمان شرقی و جنوب‌شرقی دیده می‌شود و تلسکوپ‌های کوچک می‌توانند حلقه‌های آن را نمایان کنند.
صورت فلکی ذات‌الکرسی نیز از اهداف مناسب آسمان پاییزی است. پنج ستاره اصلی آن شکلی شبیه حرف «دبلیو» انگلیسی می‌سازند و در آسمان شمالی به‌آسانی قابل شناسایی هستند.
منبع: اسپیس
