«امانت سپردن میت» در فقه شیعه چه جایگاهی دارد؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در بزنگاه‌های تاریخی و هنگام وداع با شخصیت‌های بزرگ، برخی پرسش‌ها درباره شیوه تشییع، تدفین و آیین‌های مرتبط با آن در جامعه مطرح می‌شود؛ مسئله «امانت سپردن میت به زمین» و تأخیر در تشییع یا دفن نیز از جمله همین موضوعات است که بار دیگر مورد توجه افکار عمومی قرار گرفته است. در همین راستا، جمعی از کارشناسان و پژوهشگران در ویژه‌نامه «حماسه» به بررسی ابعاد فقهی، تاریخی و عرفی این موضوع پرداخته‌اند.

بنابر روایت حوزه، آنچه در ادامه می‌آید، پاسخ‌های ارائه‌شده درباره این شبهه است که تقدیم مخاطبان فرهیخته می‌گردد.

سوال شبهه:

آیا امانت سپردن میت به زمین و تشییع با تاخیر آن دلیل شرعی دارد؟

پاسخ:

تاریخ گونه ها و شکل های مختلفی از اتفاقات و پدیده ها را به خود دیده و تجربه کرده است که یکی از کهن ترین و پر معنا ترین آنها سنت سپردن پیکر عزیزان به خاک برای رسیدن به استان جاودانگی است. دفن موقت به عنوان راهکاری برای تحقق وصیت متوفیان به خاک سپاری در اماکن مقدس از جمله عتبات عالیات مورد استفاده قرار می گرفته است.

هنگامی که فردی از دنیا می رفت و وصیت به دفن در جوار ائمه اطهار علیهم السلام را داشت، اما به دلایلی مانند دوری مسافت نبود امنیت در مسیرهای مواصلاتی یا فراهم نبودن مقدمات امکان انتقال فوری پیکر به نجف یا کربلا یا سایر مشاهد شریفه وجود نداشت، جنازه را به طور موقت در محلی امن به خاک می سپردند تا پس از رفع موانع به مدفن نهایی منتقل شود. این رویه که در قرنهای گذشته نیز میان شیعیان رواج داشته نه تنها یک رفتار عرفی و مرسوم تلقی ل می شده بلکه با پشتوانه روایاتی که بر فضیلت دفن در مشاهد مشرفه تاکید دارند، همواره مورد توجه مؤمنان بوده است.

تودیع میّت روشی است که بر اساس آن پیکر را در تابوتی استوار و محکم قرار می دهند و سپس آن رادر قبری موقت به خاک می سپارند به گونه ای که در موعد انتقال، بدون هرگونه نبش و کندن زمین صرفا با خارج کردن تابوت پیکر به دست آید یا آنکه فضایی خالی در دل زمین ایجاد کرده و دری بر روی آن می نهادند تا دسترسی به جسد بدون حفر قبر میسر گردد. غرض از این تدابیر پاسداشت حرمت میت و پرهیز از هرگونه بی احترامی به آن است. فقها با ابداع این روش ها در واقع تلاش کردند تا میان دو اصل مهم یعنی احترام به وصیت متوفی و رعایت احکام شرعی نبش قبر، جمع کنند و راهی فراروی مؤمنان بگشایند که هم از نظر شرعی معتبر باشد و هم از نظر عملی امکان پذیر تاریخ شیعه نشان می دهد که بسیاری از شخصیت های علمی برجسته به طور موقت دفن شده اند.

شیخ مفید ابتدا در منزل خود آرام گرفت و سپس با تشییعی باشکوه به حرم کاظمین منتقل شد. سید مرتضی نیز پس از دفن در خانه اش به حرم امام حسین(ع) انتقال یافت و پدرشان حسین بن محمد موسوی العظمی سید علی خامنه ای – این مرجع عظیم الشان جهان تشیع و رهبر بی بدیل جبهه مقاومت و اسلام ناب – به میان می آید، به امانت سپردن جنازه ی آن اسوه ی تقوا و بصیرت خود اقدامی است در راستای پاسداشت جایگاه رفیع ایشان و فراهم آوردن مقدمات وداعی درخور شان والای ایشان شیعیان و آزادگان جهان، چشم انتظار لحظه ای هستند که بتوانند در باشکوه ترین تشییع جنازه تاریخ ارادت خویش را به این مرد بزرگ تاریخ معاصر به نمایش بگذارند. تأخیر در تشییع نه از سر تردید که از روی تدبیرو برای تحقق حضور حماسی و فراگیرامت اسلامی است؛ حضوری که خود مصداق عینی تعظیم شعائر الهی و تجلیل از عالمی ربانی و مجاهدی نستوه است. این رویه نه تنها تایید کننده پویایی و انعطاف پذیری فقه شیعه در مواجهه با مقتضیات زمان است، بلکه بیانگر عزم راسخ مؤمنان برای ادای احترامی شایسته به وصیت و ارمانهای رهبری است که عمری در راه اسلام و قرآن کوشید.

برای دانلود این قسمت از ویژه نامه حماسه اینجا کلیک کنید.