از مش‌حسن تا حاج کاظم؛ بازیگرانی که نقش‌هایشان از سینما جلو زدند/ مروری بر ماندگارترین نقش‌های سینمای ایران

نسل امروز با پلتفرم‌ها بزرگ شده. سریال‌ها را در گوشی می‌بیند، فیلم‌ها را دانلود می‌کند و بازیگرها را از اینستاگرام می‌شناسد. اما وقتی از او بپرسی کدام نقش را هیچ‌وقت فراموش نمی‌کنی، جوابش معمولاً یک چیز است: هنوز فیلم‌های قدیمی را می‌بیند. هنوز هامون را می‌شناسد. هنوز مش‌حسن را می‌شناسد.

این یعنی چه؟ یعنی آن نقش‌ها از مرز زمان و نسل عبور کرده‌اند. چیزی که سینمای امروز کمتر می‌تواند بسازد.

او در این فیلم دیالوگی به یادماندنی را خطاب به اتابک (با بازی محمدعلی کشاورز) که گفت: «استاد، ایرانِ کوچک را تنها نگذارید.» می‌گوید.

کمال الملک: شما از ایران دست بردارید، مملکت بزرگی میشه!

عامل دیگر هم این بود که کارگردان و گروهی که به ساخت این فیلم کمک کردند از عمق وجود و با  خواست باطنی برای انجام این پروژه گرد هم جمع شدند. وقتی به ما گفته شد آقای داریوش مهرجویی قصد دارد فیلم گاو را بسازد و از ما برای حضور در این پروژه دعوت شد کل مجموعه با کمال میل پذیرفتند و ما با یک شور و هیجان خاصی بر سر کار رفتیم. یعنی می‌خواهم بگویم کل مجموعه انگیزه شخصی قوی‌ای برای حضور در پروژه داشتند و بی‌صبرانه منتظر ساخته شدن و اکران آن بودند. لذا ما صرفاً به دلیل علاقه و میل شخصی و بدون هیچ قرارداد و هیچ پرداختی کار را جلو بردیم. به نظرم شور و انگیزه ما برای کار یکی از دلایل موفقیت فیلم بود و معتقدم کار هنر بدون این ویژگی‌ها خیلی سست و بی‌رمق از آب در می‌آید.

 چند سالی است که کم‌کار شده و در این سال‌های کم‌کاری، منتقدانش هم بی‌پرواتر شده‌اند. اما هیچ‌کدام از این‌ها جایگاه بزرگش در سینمای ایران را زیر سؤال نبرده است.

چون کمتر بازیگری است که بتواند همزمان حاج کاظمِ «آژانس شیشه‌ای» را بسازد، هم رضا مارمولک را، هم سروان قربانیِ «مومیایی ۳» را و هم جواد کولیِ «آدم‌برفی» را. این چهار نقش، در کنار ده‌ها نقش دیگر، نشان می‌دهد سینمای ایران به مهره‌ای رسیده که به این زودی‌ها تکرارپذیر نیست.

حاج کاظم، فقط یک شخصیت نبود؛ نماینده نسلی بود که از جنگ برگشته اما از جنگ جدا نشده. پرستویی در مصاحبه‌ای گفته بود: «حاج کاظم را خیلی‌ها می‌شناسند. بعضی‌ها فکر می‌کنند من واقعاً همان‌ام. این هم ترسناک است و هم قشنگ.»

این نقش، برای بسیاری از مخاطبان آن دهه، تبدیل به آیینه‌ای شد که خودشان را در آن می‌دیدند. و این چیزی است که کمتر بازیگری در سینمای ایران توانسته به آن برسد.

رضا کیانیان در گفتگویی با بیان یک خاطره قدیمی گفت: آدم از وقتی که به سینما وارد شد، دیگر باید خودش تصمیم بگیرد که راهش را چطور انتخاب کند و به خودش مربوط است. من خودم با سریال «آپارتمان» معروف شدم. یک‌بار داشتم از میدان، ولی عصر به سمت سینما بلوار می‌رفتم. ساعت دو، سه دبیرستان دخترانه‌ای تعطیل شده بود. داشتند می‌آمدند و تا من را دیدند جیغ زدند.

من خیلی خوشحال شدم. خلاصه به جیغ آن‌ها پاسخ‌های محبت‌آمیزی دادم و رفتم. داشتم می‌رفتم گفتم آقا رضا برایت جیغ زدند، از الان به بعد می‌خواهی همچنان برایت جیغ بزنند؟

اگر می‌خواهی همچنان این‌طور باشد، از این به بعد باید کاری را ادامه دهی که آن‌ها می‌خواهند وگرنه برایت جیغ نمی‌زنند. من به خودم گفتم اگر می‌خواهی راهی را بروی که برایت جیغ بزنند، خب راه باز است، برو، اما اگر می‌خواهی راه خودت را بروی، باید سختی بکشی.

همسایه روبرویی حسین پناهی که با او دعوا هم داشت. فیلمبرداری که تمام شد همه برایم دست زدند و این طور به نظر می رسید که کارم را به خوبی اجرا کرده بودم. در واقع باید بگویم اعتماد به نفس خوبی داشتم و فکر می کردم که از عهده نقش برمی آیم و استرس و اضطراب چندانی نداشتم. شاید به این دلیل بود که شناخت کافی از این عرصه نداشتم و اگر این شناخت کامل تر بود، شاید ترس از آن بیشتر می شد.