برترینها: عطر زدن روی گردن یکی از عادتهای رایج هنگام استفاده از عطر است؛ اما نگرانی درباره تماس مستقیم برخی ترکیبات موجود در عطر با پوست، بحثهایی درباره اختلالات هورمونی، سلامت باروری و حتی خطرات احتمالی سرطان ایجاد کرده است. با این حال، میزان خطر به نوع ماده، مقدار و مدت مواجهه بستگی دارد و نمیتوان صرفاً از روی وجود این ترکیبات، عطر زدن روی گردن را عامل سرطان یا ناباروری دانست. در ادامه گزارش «روزیاتو» را میخوانید:
عطر زدن روی گردن برای بسیاری از افراد بخشی عادی از آماده شدن روزانه است؛ اما اخیراً ویدیویی پربازدید این سؤال را مطرح کرده که آیا این عادت ساده میتواند خطر ابتلا به سرطان یا مشکلات باروری را افزایش دهد؟
این بحث پس از آن بالا گرفت که آنا کاناداس، پژوهشگر حوزه سرطان، در ویدیویی در شبکههای اجتماعی به مخاطبانش توصیه کرد در صورت امکان عطر را مستقیماً روی گردن اسپری نکنند. استدلال او این بود که عطرها مخلوطهای پیچیدهای از مواد شیمیایی هستند و ممکن است دهها یا حتی صدها ترکیب مختلف در آنها وجود داشته باشد.
برخی از این ترکیبات میتوانند شامل فتالاتها، ترکیبات آلی فرار یا VOCها و مواد نگهدارنده یا ترکیباتی باشند که در شرایط خاص فرمالدهید آزاد میکنند. پژوهشهای علمی برخی از این مواد را، بسته به نوع ماده و میزان مواجهه، با اختلالات هورمونی، مشکلات تولیدمثل، حساسیتهای پوستی و در بعضی موارد نگرانیهای بالقوه درباره سرطان مرتبط دانستهاند.
اما نکته مهم این است که وجود مادهای با پتانسیل زیانآور در یک محصول، بهتنهایی به این معنا نیست که استفاده معمول از آن محصول باعث بیماری میشود.
کاناداس نیز در همان ویدیو تأکید کرده بود که این هشدار به معنای خطرناک بودن همه عطرها یا اثبات ارتباط مستقیم میان استفاده از عطر و بروز بیماری نیست. نگرانی اصلی او بیشتر درباره «مواجهه تجمعی» با ترکیبات مختلف موجود در محصولات آرایشی و بهداشتی در طول سالهای متمادی بود.
او همچنین میگوید پوست گردن نسبتاً نازک است و رگهای خونی زیادی دارد و غده تیروئید نیز در نزدیکی این ناحیه قرار گرفته است. با این حال، خودش صراحتاً اذعان کرد که در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که نشان دهد اسپری کردن عطر روی گردن بهطور مشخص به تیروئید آسیب میزند.
در شبکههای اجتماعی گاهی چنین ادعا میشود که عطر به دلیل نزدیکی محل اسپری به تیروئید یا غدد لنفاوی، مستقیماً وارد این اندامها میشود. از نظر فیزیولوژیک، چنین برداشتی سادهسازی بیش از حد ماجراست. مواد جذبشده از پوست ابتدا وارد جریان خون میشوند و صرفاً نزدیک بودن یک بخش از پوست به یک اندام داخلی به معنای دریافت دوز بیشتر توسط آن اندام نیست.
بخشی از نگرانیهای مطرحشده درباره عطرها به فتالاتها مربوط میشود. برخی فتالاتها بهعنوان حلال یا تثبیتکننده در محصولات عطری استفاده شدهاند و دستهای از آنها بهدلیل احتمال اثر بر سیستم هورمونی و تولیدمثل مورد توجه پژوهشگران قرار گرفتهاند. با این حال، همه فتالاتها یکسان نیستند و مقررات مربوط به انواع مختلف آنها نیز متفاوت است.
یک مقاله منتشرشده در سال ۲۰۲۵ در نشریه Frontiers in Toxicology نیز مجموعهای از مطالعات حدود دو دهه گذشته درباره ترکیبات موجود در عطرها و محصولات آرایشی را بررسی کرده است. نویسندگان گزارش کردند که برخی مواد مصنوعی موجود در این محصولات در مطالعات مختلف با حساسیت، مشکلات تنفسی، اختلالات غدد درونریز، مشکلات تولیدمثل و «احتمالاً» برخی خطرات سرطانی مرتبط بودهاند.
اما همین مقاله تأکید میکند که اثرات بلندمدت و تجمعی مواجهه همزمان با چندین ترکیب شیمیایی هنوز بهطور کامل شناخته نشده است و برای روشن شدن خطر واقعی استفاده روزانه از محصولات آرایشی و عطری، تحقیقات بیشتری لازم است.
یکی از مشکلات مطرحشده در این زمینه، نحوه درج ترکیبات رایحه روی برچسب محصولات است. در بسیاری از محصولات، ترکیب عطری ممکن است بهصورت کلی با واژههایی مانند fragrance یا parfum درج شود و مصرفکننده الزاماً نام تکتک مواد تشکیلدهنده رایحه را روی بستهبندی نبیند. همین مسئله باعث شده برخی پژوهشگران خواستار شفافیت بیشتر در اعلام مواد تشکیلدهنده شوند.
در مقابل، متخصصان پزشکی میگویند میان یافتههای آزمایشگاهی درباره یک ماده شیمیایی و خطر واقعی ناشی از استفاده معمول از عطر تفاوت زیادی وجود دارد.
در بسیاری از مطالعات سمشناسی، سلولها یا حیوانات آزمایشگاهی در معرض غلظتهایی قرار میگیرند که ممکن است بسیار بیشتر از میزان مواجهه معمول یک فرد در زندگی روزمره باشد. بنابراین مشاهده اثر زیانآور در آزمایشگاه الزاماً به این معنا نیست که چند اسپری عطر در روز همان پیامد را در انسان ایجاد خواهد کرد.
همچنین اگرچه برخی مواد شیمیایی، از جمله بعضی فتالاتها، در تحقیقات با اثرات هورمونی و تولیدمثلی مرتبط شدهاند، این مسئله با اثبات اینکه استفاده عادی از عطر روی گردن موجب ناباروری میشود تفاوت دارد.
در واقع، شایعترین مشکلاتی که متخصصان درباره استفاده مستقیم از عطر روی پوست با آن مواجه میشوند، بسیار سادهتر از سرطان یا ناباروری و شامل تحریک پوست و واکنشهای آلرژیک هستند.
عطرها و مواد معطر از عوامل شناختهشده حساسیت تماسی هستند و در تستهای پوستی آلرژی نیز در میان مواد رایجی قرار میگیرند که متخصصان پوست آنها را بررسی میکنند.
افرادی که اگزما، پوست بسیار حساس یا حساسیت شناختهشده به رایحهها دارند، بیشتر ممکن است پس از استفاده مستقیم از عطر دچار قرمزی، خارش یا التهاب شوند. منابع NHS نیز اشاره میکنند که محصولات حاوی عطر میتوانند در افراد مبتلا به درماتیت تماسی باعث تحریک یا واکنش پوستی شوند.
در چنین شرایطی، اسپری کردن عطر روی لباس بهجای پوست میتواند برای برخی افراد انتخاب عملیتری باشد، البته باید به احتمال لک شدن یا آسیب دیدن برخی پارچهها نیز توجه کرد.
برخی ترکیبات عطری همچنین میتوانند در حضور نور خورشید باعث واکنشهای پوستی شوند؛ پدیدهای که به آن حساسیت یا واکنش نوری گفته میشود. به همین دلیل افرادی که پوست حساسی دارند ممکن است ترجیح دهند عطر را روی بخشهایی از پوست که مستقیماً در معرض آفتاب قرار میگیرند استفاده نکنند.
نکته دیگر این است که محصولات آرایشی و بهداشتی در بازارهای مختلف تحت مقررات ایمنی قرار دارند و برخی مواد که نگرانی جدیتری درباره آنها وجود داشته، محدود یا ممنوع شدهاند. بنابراین ترکیبات موجود در یک عطر مدرن الزاماً با محصولاتی که چند دهه پیش تولید میشدند یکسان نیستند.
با این حال، بحث درباره مواد مختلکننده غدد درونریز همچنان ادامه دارد و پژوهشگران بهویژه درباره اثر مواجهه همزمان و طولانیمدت انسان با تعداد زیادی از مواد شیمیایی موجود در محصولات روزمره خواستار تحقیقات بیشتری هستند.
