عصر ایران: ترکیه به دنبال احیای راهآهن تاریخی حجاز است. با این اقدام، مسیر جدید از ترکیه تا خلیج فارس و عمان و عربستان سعودی کشیده می شود.
بر اساس این طرح، خط آهن از استانبول ترکیه با عبور از سوریه (دمشق) و اردن به عربستان سعودی و کشورهای عربی جنوب خلیج فارس تا عمان می رسد.
با این خط راه آهن، اروپا از طریق ترکیه به خلیج فارس و شرق متصل می شود.
با بسته شدن تنگه هرمز، این خط آهن از اهمیت بیشتری برخوردار می شود.
تا قبل از جنگ جهانی اول و در زمان حکومت عثمانی، خط آهنی از استانبول تا شهر مدینه با عبور از دمشق وجود داشت که به مرور از بین رفت.
وزیر حملونقل و زیرساخت ترکیه (عبدالقادر اورالاوغلو)، از برنامه این کشور برای ساخت و احیای راهآهن تاریخی حجاز خبر داد؛ طرحی که آنکارا امیدوار است علاوه بر کارکرد گردشگری، به یک مسیر مهم برای حملونقل کالا و تجارت میان ترکیه، سوریه، اردن، عربستان و در نهایت کشورهای جنوب خلیج فارس تبدیل شود.
به گزارش خبرگزاری آناتولی، وزیر ترکیه اعلام کرد کشورش قصد دارد راهآهن تاریخی حجاز را دوباره بسازد و در بلندمدت این مسیر را تا عمان امتداد دهد.
به گفته او، هدف نهایی ایجاد یک مسیر تجاری جایگزین برای تنگه هرمز و فراهم کردن امکان انتقال کالا میان اروپا و غرب، ترکیه و خلیج فارس از مسیری زمینی و ریلی است.
مسیر راه آهن تاریخی حجاز که استانبول را به مدینه وصل می کرد
بر اساس طرح اعلامشده، مرحله نخست شامل اتصال ترکیه به حلب در شمال سوریه خواهد بود. در ادامه قرار است از شبکه موجود در مسیر حلب، دمشق و اردن استفاده شود و مذاکرات با عربستان سعودی برای توسعه بخشهای بعدی مسیر ادامه پیدا کند.
توافق ترکیه و عربستان
در ۹ ژوئن ۲۰۲۶، ترکیه و عربستان سعودی در جریان سفر وزیر راه ترکیه به ریاض، دو یادداشت تفاهم در زمینه همکاریهای ریلی و لجستیکی امضا کردند.
وزارت حملونقل و زیرساخت ترکیه اعلام کرد یکی از این توافقها به همکاری در بخش راهآهن اختصاص دارد و موضوعاتی از جمله توسعه زیرساختهای ریلی، فناوریهای راهآهن، استانداردهای فنی، سامانههای علائم و ارتباطات و آموزش نیروی انسانی را دربرمیگیرد. توافق دوم نیز همکاری در حوزه خدمات لجستیکی، از جمله ساخت، بهرهبرداری و مدیریت مراکز لجستیکی را دنبال میکند.
روزنامه سعودی گزت نیز گزارش داده است این توافقها گامی در جهت ایجاد یک کریدور حملونقل زمینی میان کشورهای جنوب خلیج فارس و اروپا محسوب میشوند.
وزیر راه ترکیه در مصاحبه دیگری گفته است مسیر ریلی موردنظر میتواند از عربستان، اردن و سوریه عبور کرده و به ترکیه برسد. او همچنین احتمال مشارکت عراق در این طرح را مطرح کرده است. به گفته وزیر ترکیه، امکان تکمیل اتصال ریلی عربستان و ترکیه در یک بازه سهساله مطرح شده، هرچند جزئیات مالی و مدل اجرای پروژه همچنان در حال بررسی است.
ارتباط با پروژه «راه توسعه»
احیای راهآهن حجاز در برنامههای ترکیه در کنار پروژه «راه توسعه» عراق قرار گرفته است؛ طرحی که قرار است بندر بزرگ فاو در جنوب عراق را از طریق شبکههای ریلی و جادهای به ترکیه و سپس اروپا متصل کند.
پروژه راه توسعه حدود ۱۲۰۰ کیلومتر طول خواهد داشت و علاوه بر راهآهن و بزرگراه، زیرساختهای انرژی و ارتباطات را نیز شامل میشود. ترکیه، عراق، قطر و امارات از کشورهای مشارکتکننده در این پروژه هستند.
وزیر راه ترکیه گفته است که در صورت تکمیل همزمان راه توسعه و راهآهن مدرن حجاز، امکان ایجاد مسیرهای جایگزین برای تجارت منطقهای فراهم خواهد شد و وابستگی حملونقل کالا به مسیر دریایی تنگه هرمز کاهش مییابد.
راهآهنی با بیش از یک قرن سابقه
راهآهن حجاز در دوره سلطان عبدالحمید دوم، سلطان عثمانی، ساخته شد. هدف اصلی آن ایجاد ارتباط ریلی میان دمشق و شهرهای مهم حجاز و تسهیل سفر و ارتباط میان مناطق مختلف امپراتوری عثمانی بود.
خط اصلی راهآهن از دمشق تا مدینه امتداد داشت و حدود ۱۳۰۰ کیلومتر طول داشت؛ هرچند طرح اولیه بلندپروازانهتر بود و رسیدن خط به مکه نیز در نظر گرفته شده بود.
این خط در جریان جنگ جهانی اول با حملات و عملیات تخریبی گسترده روبهرو شد و بخشهای مختلف آن از مدار خارج شد. در دهههای بعد نیز قسمتهای مختلف شبکه از بین رفت یا بلااستفاده ماند.
عکس تاریخی از راه آهن حجاز
اکنون ترکیه تلاش میکند با استفاده از بخشهایی از مسیر و زیرساختهای موجود و بازسازی بخشهای تخریبشده، نسخهای مدرن از این مسیر تاریخی ایجاد کند؛ مسیری که برخلاف راهآهن اولیه، قرار است علاوه بر جابهجایی مسافر و گردشگر، نقش یک کریدور تجاری منطقهای را نیز ایفا کند.
در صورت تحقق این طرح، راهآهن حجاز میتواند به شبکهای گستردهتر از کریدورهای ریلی منطقه متصل شود و ترکیه را از طریق سوریه، اردن و عربستان به خلیج فارس و در چشمانداز بلندمدت به دریای عمان متصل کند؛ موضوعی که آنکارا آن را بخشی از راهبرد خود برای تقویت جایگاه ترکیه بهعنوان یک مرکز ترانزیتی میان آسیا، خاورمیانه و اروپا میداند.
