به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، دعا و نیایش همواره جایگاهی ویژه در باورهای دینی و فطرت انسان داشته است، اما در سالهای اخیر فضای مجازی به بستری برای شکلگیری نوعی کسبوکار تبدیل شده که در آن برخی مدعیان با وعدههایی مانند «بازشدن بخت» و «رفع مشکلات مالی»، در ازای دریافت مبالغ سنگین و گاه نجومی، ذکر و دعا میفروشند.
این اتفاق پرسشهای جدی درباره مرز میان معنویت و تجارت ایجاد کرده است؛ اینکه چگونه میتوان میان دعا و نیایش اصیل دینی با سوءاستفاده از اعتقادات و نیازهای معنوی مردم تفاوت قائل شد؟
بنابر روایت شیعه نیوز، حجتالاسلام محمد سعیدیآریا در اینباره میگوید: «قرآن کریم به صراحت میفرماید یعنی دعا کنید تا اجابت کنم. همچنین در روایات متعددی از اهل بیت (ع) بر دعا تأکید شده. ذکر گفتن و یاد خدا کردن نیز جایگاه والایی دارد؛ چراکه ذکر به معنای یاد است، چه به شکل کلامی و چه به شکل یاد قلبی. خداوند در قرآن نیز بر ذکر خود سفارش کرده است.»
وی با تفکیک میان اصل دعا و ادعاهای سودجویانه در این حوزه ادامه میدهد: «همانگونه که علم پزشکی واقعیت دارد و دارو وجود دارد، اما هر کسی که لباس سفید پوشید، پزشک نیست و مدعیان دروغین در این حوزه، اصل پزشکی را منتفی نمیکنند؛ در حوزه دعا نیز چنین است. اصل دعا در قرآن و روایات وجود دارد و نمونه بارز آن، تسبیحات حضرت زهرا (س) است که حضرت رسول (ص) به ایشان آموزش دادند و ما همان را بعد از نماز میگوییم. اما سوال اینجاست که آیا هر کسی میتواند از این نسخههای اهل بیت (ع) برداشت شخصی کند؟»
سوءاستفاده از یک گرایش فطری
این کارشناس دینی درباره اینکه چرا برخی افراد به چنین تبلیغاتی جذب میشوند، میگوید: «انسانها فطرتاً به خدا، دعا و راز و نیاز تمایل دارند و اساس دین نیز بر همین فطرت بنا شده است. اما متأسفانه، همواره افرادی سودجو بودهاند که از این گرایش فطری سوءاستفاده میکنند. آنچه امروز در فضای مجازی میبینیم، ادامه همان روند است، اما با ابزارهای جدید.»
سعیدیآریا معتقد است ابعاد این مسئله فراتر از یک کلاهبرداری مالی است و میتواند پیامدهای اعتقادی نیز داشته باشد. او در توضیح این موضوع میگوید: «این مسئله فقط به کلاهبرداری و شیادی مالی ختم نمیشود؛ بلکه یک لایه بالاتر و خطرناکتر دارد و آن، تخریب اعتقادات یک فرد یا حتی یک ملت است.»
به گفته او، زمانی که فردی موفقیت یا حل مشکلات زندگی خود را به چند ذکر خاص، شکل خاصی از نماز یا عملی عبادی گره بزند که اساساً در منابع معتبر دینی وجود ندارد، ممکن است در صورت انجام آن عمل و نگرفتن نتیجه، اعتماد و امید او نسبت به دین آسیب ببیند.
وی در همین زمینه هشدار میدهد: «وقتی فردی موفقیت را موکول به چند ذکر خاص، یا نوع خاصی از نماز یا عمل عبادی میکند که هیچکدام در منابع دینی یافت نمیشود، اگر آن عمل انجام شد و نتیجهای نگرفت، اصل انتقاد او به دین و امیدش صدمه میبیند. اینجاست که بدعت، اثرات مخرب خود را نشان میدهد.»
آیا میتوان برای آموزش دعا پول گرفت؟
یکی از پرسشهای مهم در این زمینه، مسئله دریافت پول در برابر آموزش دعا و اذکار است. سعیدیآریا در پاسخ به این پرسش میگوید: «یک مورد پیدا کنید که یکی از اهل بیت (ع) فرموده باشد پولی به من بدهید تا دعایی به شما یاد بدهم.»
او با اشاره به جایگاه پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) بهعنوان الگوهای دینی ادامه میدهد: «الگوی ما در همه چیز، از نماز و روزه گرفته تا اعمال عبادی، اهل بیت (ع) و پیامبر اکرم (ص) هستند. وقتی در همه امور از ایشان پیروی میکنیم، چرا در اینجا باید به سراغ بدعت و دروغپردازان برویم؟»
این کارشناس مذهبی، چنین رفتارهایی را مصداق بدعت میداند و معتقد است اگرچه این پدیده سابقه تاریخی دارد، اما شبکههای اجتماعی باعث شده دامنه و شیوه انتشار آن گستردهتر شود.
او میگوید: «اصطلاحاً به این کار بدعت میگویند که در قدیم هم وجود داشته، اما امروز در فضای مجازی ابعاد گستردهتری یافته است.»
آیا فشار اقتصادی مردم را به سمت دعاهای پولی میبرد؟
در نگاه نخست ممکن است تصور شود افرادی که تحت فشار اقتصادی قرار دارند، بیشتر در معرض چنین تبلیغاتی هستند؛ اما به گفته این کارشناس دینی، واقعیت تنها به اقشار کمدرآمد محدود نمیشود.
حجتالاسلام سعیدیآریا درباره نقش شرایط اقتصادی در گسترش این پدیده اظهار میکند: «مردم در شرایط سخت و تحت فشار اقتصادی، بیشتر به سمت خرید این دعاها میروند. اما باید توجه داشت که قشرهای مرفه و افرادی که در مناطق مرفهنشین تهران و سایر شهرها زندگی میکنند نیز به شدت در این دامها میافتند و مبالغ عجیب و غریبی پرداخت میکنند؛ مبالغی که حتی به ذهن قشر کمدرآمد هم نمیرسد.»
او تأکید میکند که نباید همه مسئله را به مشکلات اقتصادی نسبت داد و عامل مهمتری نیز در این میان وجود دارد: «فشار اقتصادی جای خود دارد، اما من میخواهم بگویم که جهل مسئله اصلی است.»
به گفته سعیدیآریا، ممکن است افرادی از نظر مالی در وضعیت مناسب یا معمولی قرار داشته باشند، اما به دلیل ناآگاهی، مبالغ بسیار زیادی را در اختیار این مدعیان قرار دهند.
وی ادامه میدهد: «افرادی هستند که از نظر رفاه و مسائل مادی، زندگی معمولی و حتی مناسبی دارند، اما همین جهل و ناآگاهی باعث میشود مبالغ عجیب و غریب پرداخت کنند.»
این کارشناس دینی معتقد است کسانی که درآمد پایینی دارند، اساساً توان پرداخت هزینههای سنگینی را که برخی از این افراد مطالبه میکنند، ندارند؛ بنابراین این بازار میتواند بیش از همه افرادی را هدف قرار دهد که از توان مالی برخوردارند اما آگاهی کافی درباره آموزههای اصیل دینی ندارند.
او میگوید: «در واقع، افرادی که سطح مالی بسیار پایینی دارند، اساساً توان تأمین پولهای هنگفتی که این مدعیان میخواهند را ندارند؛ پس این پدیده بیشتر گریبانگیر کسانی است که پول دارند اما آگاهی ندارند و به جای پرداخت هزینه برای علم و دانایی، گرفتار این دامها میشوند.»
راهکارهای دینی برای افزایش رزق؛ بدون نسخههای ساختگی
این کارشناس مذهبی در پایان بر استفاده از آموزههای اصیل دینی تأکید میکند و میپرسد چرا مردم به جای مراجعه به مدعیان دروغین، سراغ توصیههای روشن و ساده اهل بیت(ع) نمیروند؟
سعیدیآریا با اشاره به برخی از این آموزهها میگوید: «چرا به جای مراجعه به مدعیان دروغین، به سراغ آموزههای ناب اهل بیت (ع) نمیرویم؟»
او در ادامه به توصیههایی اشاره میکند که در روایات درباره افزایش رزق و روزی مطرح شده است: «روایات متعددی داریم که میفرمایند نیکی به پدر و مادر، رزق را افزایش میدهد و کسی که عاق والدین شود، روزیاش گرفته میشود.»
به گفته وی، خوشاخلاقی، بهویژه در برخورد با اعضای خانواده، و همچنین انفاق به دیگران نیز از جمله عواملی هستند که در روایات برای گسترش روزی مورد توجه قرار گرفتهاند.
او تأکید میکند: «پیامبر اکرم (ص) بارها بر این موارد تأکید فرمودهاند.»
بر این اساس، مسئله اصلی نفی دعا و نیایش نیست؛ بلکه باید میان معنویت اصیل و بازاری که با وعدههای قطعی، نسخههای ساختگی و دریافت مبالغ هنگفت از نیازهای اعتقادی مردم درآمدزایی میکند، تفاوت گذاشت. دعا در آموزههای اسلامی جایگاهی روشن دارد، اما قرار دادن امور معنوی در قالب وعدههای تجاری و نسبتدادن دستورهایی به دین که پشتوانه معتبر ندارند، میتواند هم به مردم آسیب مالی وارد کند و هم اعتماد آنان به باورهای دینی را تحت تأثیر قرار دهد.
