به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، طلاق در نگاه قرآن به معنای پایان مسئولیت نیست. حتی پس از جدایی نیز زن از حقوقی برخوردار است و اگر باردار باشد، هزینههای او تا زمان وضع حمل باید تأمین شود. همچنین در صورت شیردهی فرزند، برای مادر حق دریافت اجرت در نظر گرفته شده و پدر همچنان نسبت به تأمین نیازهای فرزند مسئولیت دارد. آیات ۶ تا ۱۲ سوره طلاق نشان میدهد که حتی در زمان جدایی نیز نباید حقوق زن و فرزندان نادیده گرفته شود.
بنابر روایت فارس، آیات ۶ تا ۱۲ سوره طلاق، در ادامه بیان احکام مربوط به طلاق، تصویری متفاوت از جدایی زن و شوهر ارائه میکند؛ جداییای که نباید زمینهساز بیمسئولیتی، انتقامجویی یا پایمال شدن حقوق یکی از طرفین شود. از منظر علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات تنها مجموعهای از قوانین مربوط به خانواده نیستند، بلکه بخشی از یک نظام تربیتی و اجتماعی به شمار میروند که میخواهد انسان حتی در سختترین شرایط زندگی نیز حدود الهی را رعایت کند.
طلاق نباید به ابزاری برای آزار زن تبدیل شود
خداوند در آیه ۶ سوره طلاق میفرماید: «أَسْکِنُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ سَکَنتُمْ مِنْ وُجْدِکُمْ»؛ زنان مطلقه را در همان محدودهای که خود سکونت دارید و متناسب با توان مالیتان سکونت دهید.
پس از این دستور، قرآن هشدار میدهد: «وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَیِّقُوا عَلَیْهِنَّ»؛ به آنان آسیب و زیان نرسانید تا زندگی را بر آنها تنگ کنید.
اهمیت این بخش در آن است که قرآن حتی پس از پایان زندگی مشترک نیز اجازه نمیدهد اختلافات میان زن و مرد به وسیلهای برای آزار و فشار تبدیل شود. در نگاه المیزان، این احکام برای حفظ حقوق زن و جلوگیری از ظلم در دوران عده تشریع شدهاند.
بنابراین، پایان زندگی مشترک به معنای پایان مسئولیتهای اخلاقی نیست؛ طلاق رابطه زوجیت را خاتمه میدهد، اما رعایت حق و عدالت همچنان باقی است.
زن باردار حتی پس از طلاق حق دریافت هزینه دارد
این موضوع درباره زنی که باردار است، اهمیت بیشتری پیدا میکند. قرآن در ادامه همان آیه میفرماید: «وَإِنْ کُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَیْهِنَّ حَتَّىٰ یَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ»؛ اگر زنان مطلقه باردار باشند، تا زمان تولد فرزند، هزینه زندگی آنان را تأمین کنید.
بر این اساس، بارداری موجب میشود مسئولیت مالی مرد نسبت به زن باردار تا زمان وضع حمل ادامه پیدا کند و طلاق، این مسئولیت را از میان نمیبرد.
فرزند نباید میان اختلافات پدر و مادر آسیب ببیند
قرآن پس از بیان حکم مربوط به زن باردار، موضوع شیردهی را نیز مورد توجه قرار میدهد: «فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَکُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ»؛ اگر زنان مطلقه برای شما فرزند را شیر دادند، اجرت آنان را پرداخت کنید.
اما قرآن موضوع را به مسائل مالی محدود نمیکند و بلافاصله میفرماید: «وَأْتَمِرُوا بَیْنَکُمْ بِمَعْرُوفٍ»؛ میان خود با نیکی و شایستگی مشورت و توافق کنید.
این توصیه نشان میدهد که پس از طلاق نیز زن و مرد به واسطه فرزند با یکدیگر مسئولیت مشترک دارند. بنابراین، اختلافات آنها نباید به عاملی برای فشار آوردن بر فرزند یا یکدیگر تبدیل شود.
اگر زن و مرد در موضوع شیردهی به توافق نرسند، قرآن راه دیگری را نیز بیان میکند: «فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَىٰ»؛ در این صورت، زن دیگری میتواند کودک را شیر دهد.
مسئولیت مالی باید متناسب با توان افراد باشد
آیه ۷ سوره طلاق، معیار روشنی برای تأمین هزینهها ارائه میکند: «لِیُنْفِقْ ذُو سَعَهٍ مِنْ سَعَتِهِ»؛ فردی که از توان مالی بیشتری برخوردار است، باید متناسب با وسعت مالی خود هزینه کند.
در مقابل، درباره فردی که امکانات محدودتری دارد، میفرماید: «فَلْیُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ»؛ او نیز باید از آنچه خداوند در اختیارش قرار داده، هزینه کند.
در ادامه آمده است: «لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا»؛ خداوند هیچ انسانی را بیش از آنچه به او عطا کرده، مکلف نمیکند.
این حکم در کنار وعده امیدبخش الهی قرار دارد: «سَیَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْرًا»؛ خداوند پس از سختی، آسانی قرار خواهد داد.
در نتیجه، قرآن در بحث تأمین مالی پس از طلاق، نه بر تحمیل هزینهای خارج از توان فرد تأکید دارد و نه اجازه میدهد مسئولیتها رها شوند؛ بلکه توان اقتصادی واقعی افراد را معیار قرار میدهد.
عبور از فرمان الهی میتواند سرنوشت یک جامعه را تغییر دهد
از آیه ۸ سوره طلاق، دامنه بحث از خانواده فراتر میرود و به سرنوشت جوامع میرسد. خداوند میفرماید: «وَکَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَهٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ»؛ چه بسیار شهرها و جوامعی که در برابر فرمان پروردگار و پیامبران او سرکشی کردند.
پیوند این بخش با احکام طلاق قابل توجه است. همان خدایی که برای روابط خانوادگی و حتی زمان جدایی، حدود و ضوابط مشخص تعیین میکند، برای زندگی اجتماعی انسانها نیز قانون و نظم قرار داده است.
از نگاه المیزان، سرپیچی از فرمان الهی تنها پیامدی شخصی ندارد، بلکه میتواند سرنوشت یک جامعه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
آیه ۹ نتیجه چنین سرپیچیای را اینگونه بیان میکند: «فَذَاقَتْ وَبَالَ أَمْرِهَا وَکَانَ عَاقِبَهُ أَمْرِهَا خُسْرًا»؛ آنان پیامد تلخ رفتار خود را چشیدند و سرانجام کارشان به زیان و خسارت انجامید.
قرآن راه خروج از تاریکی اختلاف را نشان میدهد
در آیات ۱۰ و ۱۱، بار دیگر مؤمنان مورد خطاب قرار میگیرند: «فَاتَّقُوا اللَّهَ یَا أُولِی الْأَلْبَابِ»؛ ای صاحبان خرد، تقوای الهی پیشه کنید.
سپس قرآن از «ذکر» و پیامبری سخن میگوید که آیات روشن الهی را برای مردم تلاوت میکند تا مؤمنان و صالحان را «مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ»؛ از تاریکیها به سوی نور، هدایت کند.
از این منظر، هدف قرآن صرفاً تعیین چند حکم حقوقی درباره طلاق نیست. مسئله اصلی، تربیت انسانی است که حتی هنگام بروز بحران و اختلاف نیز بتواند با تکیه بر عقل، تقوا و عدالت تصمیم بگیرد.
طلاق نیز در چنین نگاهی تنها یک رخداد حقوقی نیست؛ بلکه میتواند به آزمونی برای اخلاق انسان تبدیل شود و میزان پایبندی او به عدالت و رعایت حقوق دیگری را آشکار کند.
همه این احکام در چارچوب علم و قدرت خداوند قرار دارد
آیه پایانی این بخش، نگاه قرآن را از موضوع خانواده و جامعه به جهان هستی میبرد: «اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ».
سپس میفرماید: «لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَىٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِکُلِّ شَیْءٍ عِلْمًا»؛ تا بدانید خداوند بر هر چیزی تواناست و علم او همه چیز را دربر گرفته است.
به این ترتیب، سوره طلاق از یک مسئله خانوادگی آغاز میکند و در نهایت انسان را به یک حقیقت گستردهتر توجه میدهد؛ اینکه انسان ممکن است در شرایطی مانند خشم، جدایی یا مشکلات اقتصادی احساس کند امور از اختیار او خارج شده است، اما در نگاه قرآن، هیچچیز خارج از قلمرو علم، قدرت و حکمت الهی نیست.
از همین رو، رعایت حقوق دیگران در دشوارترین لحظات زندگی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه تقوا تنها در شرایط آرام و عادی معنا پیدا نمیکند، بلکه در زمان اختلاف و بحران است که حقیقت آن آشکار میشود.
تلاوت آیات ۶ تا ۱۲ سوره طلاق، که در صفحه ۵۵۹ قرآن کریم قرار دارد، در ادامه قابل مشاهده و شنیدن است.
