بازار داروها و مکملهای کاهش وزن، از تبلیغات شبکههای اجتماعی و توصیههای چهرههای شناختهشده تا محصولات موسوم به چربیسوز و فراوردههای گیاهی، روزبهروز پررنگتر میشود، اما پشت وعدههای لاغری سریع، واقعیتی مهم وجود دارد که هیچ دارو یا مکملی برای همه افراد بیخطر و مناسب نیست.
به گزارش تابناک به نقل از ایمنا، یک جستوجوی ساده برای «داروی لاغری» کافی است تا انبوهی از قرصها، کپسولها و فرآوردههایی مقابل چشم مخاطب قرار بگیرد؛ محصولاتی که هرکدام با زبانی متفاوت، وعده کاهش وزن سریع و رسیدن به اندامی ایدهآل را مطرح میکنند. گاهی این تبلیغات در شبکههای اجتماعی و صفحات مجازی دیده میشوند، گاهی از زبان چهرههای شناختهشده و تجربههای شخصی بازگو میشوند و گاهی نیز با عنوان مکمل یا محصول طبیعی، تصویری کمخطر از خود ارائه میدهند.
در میان این حجم از ادعا، مرز میان یک محصول معتبر و تبلیغی فقط به دنبال جلب مشتری است، همیشه برای مصرفکننده روشن نیست؛ درست از همین نقطه است که تصمیم برای کاهش وزن میتواند از یک انتخاب سلامتمحور به تجربهای پرریسک تبدیل شود. کاهش وزن برای بسیاری از افراد با یک هدف ساده آغاز میشود و آن، سالمتر بودن است، با این حال، مسیری که برای رسیدن به این هدف انتخاب میشود، گاهی میتواند نتیجهای متفاوت داشته باشد. در سالهای اخیر، همزمان با افزایش توجه جامعه به تناسب اندام و کنترل وزن، بازار داروها و مکملهای مرتبط با لاغری نیز گستردهتر شده و در کنار فرآوردههای معتبر، محصولات و توصیههای غیرعلمی نیز به مخاطبان عرضه میشوند.
فضای مجازی نیز به این جریان سرعت بیشتری بخشیده است؛ جایی که وعده کاهش وزن در مدت کوتاه، بدون تغییر جدی در سبک زندگی و تنها با مصرف یک قرص یا کپسول، میتواند برای فردی که به دنبال نتیجه سریع است وسوسهکننده باشد، اما آنچه در چنین تبلیغاتی کمتر دیده میشود، ترکیبات محصول، شرایط بدنی مصرفکننده، احتمال تداخل با داروهای دیگر و عوارض احتمالی آن است.
از سوی دیگر، داروهای کاهش وزن را نمیتوان در یک دسته واحد قرار داد و درباره همه آنها حکم یکسانی صادر کرد. این فرآوردهها در برخی شرایط و برای برخی افراد میتوانند بخشی از روند درمان باشند، اما اثربخشی و ایمنی آنها به انتخاب درست دارو، مقدار مصرف و تناسب آن با وضعیت جسمی فرد وابسته است، بنابراین مسئله اصلی، فقط مصرف کردن یا نکردن دارو نیست، بلکه مصرف آگاهانه و تحت نظارت است.
کاهش وزن زمانی میتواند به معنای واقعی کلمه در خدمت سلامت قرار گیرد که خود به عاملی برای آسیب تبدیل نشود و به همین دلیل، پیش از آنکه فرد به دنبال سریعترین راه برای کم کردن عدد روی ترازو باشد، باید بپرسد این روش چه اثری بر سلامت بدن او خواهد داشت و آیا محصولی که انتخاب کرده، برای شرایط جسمی او مناسب است یا خیر.
تبلیغات پرزرقوبرق و تصمیمهای پرخطر
راضیه رمضانی، متخصص داروسازی بالینی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه هیچ مادهای که بتواند بر بدن انسان اثر درمانی یا حتی غیردرمانی داشته باشد، به صورت کامل بدون عارضه نیست، اظهار کرد: حتی داروهایی که برای درمان بیماریها مورد استفاده قرار میگیرند و اثربخشی آنها از نظر علمی به اثبات رسیده است، ممکن است در شرایط مختلف، عوارضی برای فرد ایجاد کنند و مکملها و سایر فرآوردههای سلامت نیز از این قاعده مستثنی نیستند.
وی با بیان اینکه در سالهای اخیر، موضوع اضافهوزن و چاقی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و درباره ارتباط آن با بسیاری از بیماریها صحبت میشود، افزود: ممکن است فردی با هدف حفظ و ارتقای سلامت خود تصمیم بگیرد وزنش را کاهش دهد و چاقی خود را کنترل کند، اما اگر هدف ما از کاهش وزن، رسیدن به سلامت بیشتر است، باید اطمینان داشته باشیم که روشی که برای کاهش وزن انتخاب میکنیم، سلامت را به خطر نمیاندازد.
متخصص داروسازی بالینی با بیان اینکه در واقع، نمیتوان فقط با دیدن یک تبلیغ در فضای مجازی یا توصیه فردی که مشخص نیست چه تخصص و صلاحیتی دارد، تصمیم گرفت که یک دارو یا مکمل را مصرف کنیم، تصریح کرد: تبلیغاتی که با وعدههایی مانند کاهش وزن سریع، رسیدن به وزن ایدهآل در مدت کوتاه یا دستیابی به تناسب اندام با مصرف یک قرص یا کپسول خاص انجام میشوند، به طور حتم مورد تأیید نیستند.
استفاده از داروهای کاهش وزن چه زمانی موثر است؟
رمضانی ادامه داد: در مورد داروهای کاهش وزن، اصل موضوع این نیست که بگوییم همه آنها مضر هستند یا نباید از آنها استفاده کرد. در بعضی افراد و در شرایط مشخص، استفاده از داروهای کاهش وزن میتواند ضرورت پزشکی داشته باشد و حتی آثار مفیدی نیز ایجاد کند و نکته مهم این است که انتخاب دارو باید بر اساس شرایط هر فرد انجام شود.
وی گفت: برای مثال، بیماری کبد چرب امروزه بیماری بسیار شایعی است و وقتی برای درمان آن به دنبال یک داروی مشخص میگردیم، در بسیاری از موارد داروی اختصاصی و مستقیمی که بتواند مشکل را بهتنهایی برطرف کند، نداریم. یکی از توصیههای مهم در این زمینه کاهش وزن است و در برخی افراد، کاهش حدود ۱۰ درصد از وزن بدن میتواند تأثیر قابل توجهی در بهبود کبد چرب داشته باشد، بنابراین کاهش وزن، در جایگاه خودش میتواند اقدام بسیار مفیدی برای سلامت باشد، اما باید به شکل اصولی انجام شود.
متخصص داروسازی بالینی با بیان اینکه اگر فردی قصد دارد با استفاده از دارو وزن خود را کاهش دهد، لازم است این کار تحت نظر پزشک انجام شود و از فراوردهای استفاده شود که مجاز و معتبر باشد و خود آن محصول باعث آسیب به سلامت فرد نشود، اضافه کرد: نوع دارو و مقدار مصرف آن باید با توجه به شرایط فرد تعیین شود. بیماریهای زمینهای، داروهایی که فرد مصرف میکند، وضعیت عمومی بدن و سایر عوامل باید مورد توجه قرار بگیرد و بر اساس همین شرایط، پزشک درباره نوع دارو و دز مناسب تصمیمگیری کند.
از رویای تناسب اندام تا خطر مصرف خودسرانه؛ پشت صحنه بازار داروهای لاغری
بهنام یوسفیان، متخصص طب سنتی با بیان اینکه داروها و فرآوردههای مورد استفاده برای کاهش وزن را نمیتوان بدون توجه به شرایط فردی مصرفکننده بررسی کرد، به خبرنگار ایمنا میگوید: در این رویکرد، اضافهوزن میتواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله نوع تغذیه، میزان تحرک، وضعیت خواب و عملکرد دستگاه گوارش قرار داشته باشد و به همین دلیل، انتخاب یک فرآورده واحد برای تمام افراد، رویکرد دقیقی محسوب نمیشود و در نتیجه، پیش از توصیه هر دارو یا ترکیب گیاهی، باید وضعیت کلی فرد مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه فرآوردههای گیاهی و داروهایی که با هدف کاهش اشتها، افزایش دفع یا تغییر روند گوارش و سوختوساز بدن معرفی میشوند، در سالهای اخیر با استقبال بیشتری مواجه شده است، میافزاید: با این حال از منظر طب سنتی نیز مصرف این محصولات نباید فقط بر اساس عنوان «گیاهی» یا «طبیعی» بودن آنها انجام شود. گیاهان دارویی حاوی مواد مؤثره هستند و میزان مصرف، ترکیب فرآورده و شرایط بدنی فرد میتواند بر میزان اثرگذاری و احتمال بروز عوارض تأثیر بگذارد.
پزشک و متخصص طب سنتی با اشاره به اینکه یکی از نگرانیها در این زمینه، استفاده از فرآوردههای ناشناختهای است که با عنوان داروی لاغری در فضای مجازی یا برخی کانالهای غیرتخصصی تبلیغ میشوند، تصریح میکند: محصولاتی که ترکیبات دقیق، میزان مواد مؤثره، شیوه مصرف یا مجوزهای لازم آنها مشخص نیست، نمیتوانند فقط به دلیل ادعای طبیعی یا سنتی بودن، گزینهای ایمن تلقی شوند و بهویژه زمانی که فرد همزمان داروهای دیگری مصرف میکند، احتمال تداخل یا ایجاد عوارض اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اما و اگرهای فراوردههای گیاهی برای کاهش وزن
یوسفیان ادامه میدهد: در طب سنتی داروهای گیاهی زمانی معنا پیدا میکنند که در کنار اصلاح الگوی زندگی مورد توجه قرار گیرند و قرار نیست یک فرآورده بهتنهایی جایگزین تغذیه مناسب، فعالیت بدنی و اصلاح عادات روزانه شود، بنابراین اگر فردی برای کاهش وزن به سراغ فرآوردههای گیاهی میرود، انتظار کاهش وزن شدید و فوری با مصرف یک محصول، رویکردی قابل اتکا نیست. کاهش وزن پایدار نیازمند آن است که علتها و شرایط زمینهای فرد نیز در نظر گرفته شود.
وی با بیان اینکه از سوی دیگر، مصرف خودسرانه فرآوردههای موسوم به چربیسوز یا کاهنده اشتها میتواند فرد را با مشکلاتی مواجه کند، بهخصوص اگر محصول از منبع نامعتبر تهیه شده باشد یا ترکیبات آن بهطور دقیق مشخص نباشد، میگوید: حتی فرآوردههایی که منشأ گیاهی دارند ممکن است برای برخی افراد مناسب نباشند و در صورت مصرف نادرست، عوارضی ایجاد کنند، بنابراین مشورت با متخصص طب سنتی دارای صلاحیت و در صورت نیاز هماهنگی با پزشک معالج، میتواند از تصمیمهای پرخطر جلوگیری کند.
پزشک و متخصص طب سنتی اضافه میکند: نگاه طب سنتی به داروهای کاهش وزن را نباید با وعدههای تبلیغاتی لاغری سریع یکسان دانست و استفاده از فرآوردههای گیاهی، در صورت انتخاب صحیح، باید بخشی از یک برنامه جامع باشد، نه راهکاری مستقل برای کاهش وزن و آنچه اهمیت دارد، انتخاب محصول معتبر، شناخت شرایط فرد، توجه به تداخلات و عوارض احتمالی و پرهیز از مصرف خودسرانه است، چراکه هدف از درمان اضافهوزن، فقط کاهش وزن نیست، بلکه رسیدن به وضعیت سالمتر بدون تحمیل آسیب جدید به بدن است.
کاهش وزن اگر با هدف ارتقای سلامت انجام شود، باید خود نیز بخشی از یک مسیر سالم باشد؛ به این معنا که رسیدن به وزن مطلوب نباید با به خطر انداختن عملکرد طبیعی بدن همراه شود. انتخاب یک فرآورده فقط بر اساس تبلیغات یا تجربه دیگران، نمیتواند جای ارزیابی شرایط جسمی فرد و تصمیمگیری تخصصی را بگیرد.
داروهای کاهش وزن نیز مانند سایر داروها، موضوعی نیستند که بتوان درباره آنها با نسخهای یکسان برای همه افراد تصمیم گرفت. سابقه بیماری، داروهای همزمان، وضعیت عمومی بدن و میزان نیاز فرد به درمان دارویی، همگی میتوانند در انتخاب فرآورده و تعیین مقدار مصرف نقش داشته باشند.
از همین رو، جذابیت وعدههای لاغری سریع نباید باعث شود بخش مهمتری از ماجرا، یعنی ایمنی و تناسب درمان با وضعیت فرد، نادیده گرفته شود. هر محصولی که با عنوان کاهش وزن عرضه میشود به طور حتم انتخاب مناسبی برای همه افراد نیست و حتی یک فرآورده مؤثر نیز ممکن است در شرایطی نامناسب یا با مصرف نادرست، پیامدهای ناخواسته ایجاد کند.
رسیدن به وزن سالم بیشتر از آنکه به یک قرص یا مکمل خاص وابسته باشد، به انتخاب روشی بستگی دارد که میان اثربخشی، ایمنی و شرایط واقعی فرد تعادل برقرار کند. اگر قرار است کاهش وزن به سلامت بیشتر منجر شود، نخستین قدم آن است که تصمیم درباره دارو و مکمل، از فضای تبلیغات فاصله بگیرد و بر پایه ارزیابی علمی و نظر متخصص انجام شود.
