به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات ۶ تا ۱۴ سوره صف، در ادامه سخن از ضرورت صداقت و همسویی میان ایمان و عمل، به یکی از مهمترین موضوعات تاریخ دعوت الهی میپردازد، مواجهه پیامبران با تکذیب، تحریف و دشمنی مخالفان و در نهایت، وعده پیروزی جریان حق.
بنابر روایت فارس، علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، این آیات را ترسیمکننده یک سنت الهی میداند که در هر دورهای میتواند تکرار شود، حقیقت آشکار میشود، گروهی آن را میپذیرند و گروهی برای خاموش کردن آن تلاش میکنند، اما سرانجام اراده الهی بر غلبه حق قرار میگیرد.
بشارتی که عیسی(ع) به آن تصریح کرد
آیه ۶ با یادآوری سخنان حضرت عیسی(ع) آغاز میشود «یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ…» عیسی(ع) خود را فرستاده خدا معرفی میکند و در ادامه، آمدن پیامبری پس از خود را بشارت میدهد «وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ».
این تعبیر نشان میدهد که رسالت پیامبر اسلام(ص) در امتداد مسیر واحد پیامبران الهی قرار دارد و دعوت او امری گسسته از گذشته نیست. «احمد» نیز به معنای کسی است که بیش از دیگران ستوده است. با این حال، هنگامی که پیامبر موعود با «البینات» و دلایل روشن آمد، واکنش بخشی از مخالفان این بود که «هَٰذَا سِحْرٌ مُبِینٌ» یعنی به جای پذیرش حقیقت، آن را به سحر نسبت دادند.
وقتی حقیقت را نمیتوانند انکار کنند، میخواهند خاموشش کنند
آیه ۸ یکی از صریحترین تعابیر این بخش را مطرح میکند «یُرِیدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ». تصویر آیه روشن است؛ کسانی میکوشند نور خدا را با دهان خود خاموش کنند. علامه طباطبایی در تبیین این تعبیر، «نور خدا» را ناظر به حقیقت هدایت و دین الهی میداند حقیقتی که وجود آن وابسته به خواست و تبلیغات مخالفان نیست.
نکته مهم اینجاست که آیه نمیگوید آنان میتوانند نور الهی را خاموش کنند بلکه صرفاً از «اراده» و تلاش آنان سخن میگوید. نتیجه بلافاصله روشن میشود «وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ». یعنی اراده انسان در برابر اراده الهی قرار میگیرد، اما توان متوقف کردن تحقق وعده خدا را ندارد.
دین حق، وعدهای برای غلبه دارد
آیه ۹ بار دیگر هدف رسالت را بیان میکند «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَىٰ وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ». در نگاه المیزان، «اظهار» در اینجا به معنای آشکار ساختن و برتری بخشیدن حجت و حقیقت دین است یعنی خداوند رسول خود را با هدایت و آیین حق فرستاده تا آن را بر دیگر راههای باطل آشکار و غالب سازد.
این بخش از آیات، مسئله را از یک درگیری تاریخی فراتر میبرد حق برای ماندن نیازمند اجازه باطل نیست. ممکن است در مقطعی با مخالفت، فشار یا تحریف روبهرو شود، اما سنت الهی بر آن است که حقیقت نهایی آشکار شود.
معاملهای که انسان را از زیان نجات میدهد
از آیه ۱۰، لحن آیات به سوی دعوت مؤمنان تغییر میکند «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّکُمْ عَلَىٰ تِجَارَهٍ تُنجِیکُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِیمٍ». خداوند برای توضیح راه نجات، از تعبیر «تجارت» استفاده میکند معاملهای که در آن انسان سرمایه خود را عرضه میکند و در برابر، نجات و سعادت به دست میآورد.
آیات ۱۱ و ۱۲ این معامله را توضیح میدهند «تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِکُمْ وَأَنفُسِکُمْ». ایمان در اینجا تنها یک باور ذهنی نیست، هنگامی که حقیقت پذیرفته شد، باید در عمل نیز برای آن هزینه پرداخت کرد. مال و جان، دو سرمایهای هستند که مؤمن در مسیر حق به کار میگیرد.
وعدهای که با عمل آغاز میشود
پاداش این معامله نیز تنها اخروی نیست. آیه ۱۳ از «نَصْرٌ مِّنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِیبٌ» سخن میگوید یاری خدا و پیروزی نزدیک. سپس از مؤمنان میخواهد «وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ». بنابراین، در منطق این آیات، امید به نصرت الهی با بیعملی سازگار نیست. وعده پیروزی در کنار ایمان، جهاد و آمادگی مطرح شده است.
اگر میخواهی در صف حق باشی، یار حقیقت باش
آیه پایانی این بخش، مؤمنان را به الگویی از تاریخ دعوت میکند «کُونُوا أَنصَارَ اللَّهِ کَمَا قَالَ عِیسَى ابْنُ مَرْیَمَ لِلْحَوَارِیِّینَ مَنْ أَنصَارِی إِلَى اللَّهِ». حواریون پاسخ دادند که «نَحْنُ أَنصَارُ اللَّهِ». «انصارالله» بودن به معنای یاری دین خدا و فراهم کردن زمینه تحقق کلمه حق است.
آیات با بیان نتیجه این ایستادگی پایان مییابد، «فَأَیَّدْنَا الَّذِینَ آمَنُوا عَلَىٰ عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظَاهِرِینَ». مؤمنان در برابر دشمنان خود تأیید و یاری شدند و سرانجام برتری یافتند.
پیام محوری این آیات روشن است، اینکه جریان حق ممکن است با انکار، تحریف و تلاش برای خاموش کردن حقیقت روبهرو شود، اما پاسخ مؤمن نه عقبنشینی از حقیقت و نه تکیه بر شعار، بلکه ایمان، عمل، جهاد و قرار گرفتن واقعی در جایگاه «انصارالله» است. از منظر المیزان، نصرت الهی زمانی معنا پیدا میکند که انسان نیز سهم خود را در یاری حق ایفا کند.
تلاوت این آیات را که در صفحه ۵۵۲ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.
