سی ان ان گزارش داد: دولت ترامپ که در ماههای نخست جنگ از مطالباتی گسترده از جمله تضعیف توان موشکی و نظامی ایران، توقف حمایت از گروههای همپیمان تهران و حتی تغییر نظام سخن میگفت، اکنون تمرکز خود را بیش از گذشته بر دو موضوع گذاشته است: جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و بازگشت جریان عادی انرژی از تنگه هرمز.
دو هدف به جای فهرست بلندبالا
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، اخیراً دو هدف اصلی واشنگتن برای پایان جنگ را تشریح کرد؛ نخست، باز ماندن تنگه هرمز و تداوم صادرات نفت و گاز به بازارهای جهانی برای جلوگیری از جهش قیمت انرژی و دوم، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای.
از نگاه سیانان، اهمیت این موضع فقط به کاهش تعداد اهداف محدود نمیشود، بلکه اولویتهای واشنگتن نیز تغییر کرده است؛ بهگونهای که تأمین جریان انرژی اکنون در کنار مسئله هستهای به یکی از محورهای اصلی سخنان مقامهای آمریکایی تبدیل شده است.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در واکنش به این برداشت تأکید کرد که هر دو هدف برای ترامپ از اهمیت یکسانی برخوردارند.
با این حال، قرار گرفتن موضوع نفت و گاز در میان اهداف جنگ، نشانهای از تغییر محاسبات واشنگتن است؛ بهویژه آنکه ترامپ پیشتر گفته بود هزینههای اقتصادی جنگ برای آمریکا در مقایسه با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای اهمیت تعیینکنندهای ندارد.
اهداف قبلی آمریکا کمرنگ شدهاند؟
از ماه مارس، مقامهای آمریکایی شروط متفاوتی را برای پایان جنگ مطرح کرده بودند؛ از توقف حمایت ایران از گروههای همپیمانش در منطقه و نابودی زیرساختهای موشکی گرفته تا محدود کردن توان هوایی و دریایی و جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای.
با این حال، این مطالبات هیچگاه به یک فهرست ثابت تبدیل نشد و بسته به شرایط جنگ و مواضع مقامهای آمریکایی، برخی اهداف پررنگ و برخی دیگر کنار گذاشته شدند.
در این میان، تضمین جریان نفت و گاز از تنگه هرمز هدفی است که بهتازگی برجسته شده است. اهمیت این موضوع از آن جهت است که تنگه هرمز پیش از جنگ نیز باز بود؛ بنابراین بازگشت کشتیرانی و جریان انرژی در این مسیر، بیش از آنکه دستاوردی جدید باشد، بازگشت به شرایط پیش از جنگ محسوب میشود.
کاهش سقف شروط هستهای
سیانان همچنین تغییر لحن ترامپ درباره برنامه هستهای ایران را قابل توجه دانسته است.
واشنگتن پیشتر بر لزوم تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران تأکید داشت، اما ترامپ اخیرا گفته است خسارات واردشده به زیرساختهای هستهای ایران ممکن است برای تحقق هدف آمریکا کافی باشد.
او همچنین مدعی شده است بخشی از مواد هستهای ایران در اعماق زمین دفن شده و دسترسی به آنها دشوار است و حتی احتمال نظارت بر این تأسیسات از فضا را مطرح کرده است.
ترامپ در اظهاراتی دیگر نیز ایران را عملا «خلع سلاح هستهایشده» توصیف کرده است. از نگاه سیانان، این تغییر مواضع میتواند نشاندهنده آن باشد که کاخ سفید به این جمعبندی رسیده که تحمیل تمامی شروط اولیه خود بر تهران، بهویژه در قالب یک توافق جامع هستهای، دشوار است.
ترامپ بهدنبال «خروج آبرومندانه» است؟
این تحولات در ادامه روندی قرار دارد که از ماه مه آغاز شد و طی آن، شدت برخی مطالبات آمریکا کاهش یافت. در ادامه نیز تفاهمی میان واشنگتن و تهران در ماه ژوئن شکل گرفت که دامنه آن از بسیاری از اهدافی که آمریکا پیشتر برای پایان جنگ ضروری میدانست، محدودتر بود.
بر همین اساس، سیانان معتقد است دولت ترامپ ممکن است در حال بازتعریف معیارهای یک «پایان موفق» برای جنگ باشد؛ بهگونهای که مهار برنامه هستهای ایران و بازگشت جریان انرژی از تنگه هرمز بتواند بهعنوان دستاوردی قابل عرضه در داخل آمریکا معرفی شود.
این به معنای تصمیم قطعی ترامپ برای پایان جنگ نیست، اما نشان میدهد سقف شروط واشنگتن نسبت به ماههای نخست درگیری پایینتر آمده است.
در همین حال، «والاستریت ژورنال» هفته گذشته به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد که ترامپ حتی امکان اعلام «پیروزی» بر ایران بدون دستیابی به توافق هستهای را بررسی کرده است.
بر اساس این گزارش، ترامپ در گفتوگوهای محرمانه با مشاوران ارشد خود مطرح کرده که مهار برنامه هستهای ایران و ازسرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز میتواند زمینه تمدید آتشبس برای مدت نامحدود را فراهم کند.
مقامهای آمریکایی همچنین مدعی شدهاند ترامپ معتقد است با توجه به خسارات واردشده به زیرساختهای هستهای ایران، احتمال احیای سریع این برنامه پایین است.
