دلار در مسیر دینار روم/ زنگ خطر برای واشنگتن به صدا درآمد؟

امروزه دلار واسطه‌ای است که تجارت جهانی را به گردش درمی‌آورد. حضور در۸۹% از تراکنش‌های ارزی خارجی و قیمت‌گذاری نیمی از صادرات جهان به این ارز، جایگاه آن را به عنوان ذخیره ارزی اصلی بانک‌های مرکزی تثبیت کرده است. با این حال گفتمان پیرامون دلار که تا پیش از این رنگ و بوی فنی و اقتصادی داشت، از سال ۲۰۲۲ و همزمان با اعمال تحریم‌های گسترده واشنگتن علیه روسیه به شدت سیاسی شده است. این تغییر رویکرد در کتاب‌های جدیدی که پیرامون دلار نوشته شده‌اند کاملا مشهود است.

بری آیکنگرین به همراه همکارانش در مقاله‌ای که در سال ۲۰۱۷ منتشر کرد، برای توضیح سلطه یک ارز بین‌المللی از دو استعاره مرکوری به معنای خدای تجارت و مریخ به معنای خدای جنگ استفاده می‌کنند. در حالی که تا یک دهه پیش کارشناسان بر مبانی اقتصادی سلطه دلار تاکید داشتند، اکنون نظریه‌های مبتنی بر قدرت نظامی و سیاسی دست بالا را دارند. آیکنگرین معتقد است سلطه دلار صرفا به دلیل بازارهای مالی عمیق آن نیست، بلکه نقش آمریکا به عنوان یک قدرت جهانی و چتر امنیتی آن برای متحدانش عامل اصلی این هژمونی است. به عبارتی دلار اکنون لباس رزم بر تن کرده و به عنوان یک سلاح در نظم نوین جهانی استفاده می‌شود.

بلومبرگ به نقل از کنت روگوف، اقتصاددان هاروارد، سلطه دلار را در دوران میانسالی خود توصیف می‌کند و هشدار می‌دهد که بزرگترین خطرات برای این هژمونی نه از سوی رقبای خارجی، بلکه از درون خود آمریکا نشات می‌گیرد. در این میان بری آیکنگرین، مورخ اقتصادی، با مقایسه وضعیت فعلی دلار با سقوط دینار امپراتوری روم تصویری هشداردهنده ارائه می‌دهد. او زوال حاکمیت قانون، فساد فزاینده، تمرکز ثروت و بودجه‌های متورم نظامی را از عوامل فروپاشی پول روم می‌داند و تلویحا این زنگ خطر را برای واشنگتن به صدا درمی‌آورد.

اکنون در شرایطی که ایالات متحده دویست و پنجاهمین سالگرد استقلال خود را جشن می‌گیرد، شکاف‌های سیاسی داخلی بیش از پیش پایه‌های اقتصادی آن را تهدید می‌کند. سرنوشت دلار درست مانند اولین اسکناس‌های چاپ شده در تاریخ این کشور، به توانایی رهبران آن در حفظ ثبات سیاسی و نهادهای قانونی گره خورده است و همانطور که روی یکی از اسکناس‌های قدیمی آمریکا نوشته شده بود، نتیجه این بازی همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.