اطلاعات: در میان افرادی که سال ها در معرض یک ماده سرطان زا قرار گفته اند فقط برخی از آنها دچار سرطان می شوند.
دانشمندان مدتهاست دریافتهاند که قرار گرفتن یکسان در معرض یک ماده سرطانزا، نتیجه یکسانی را تضمین نمیکند. با این حال، مشخص کردن اینکه چرا نتایج تا این حد متفاوت است، دشوار بوده است. مطالعهای که توسط محققان دانشگاه کمبریج و دانشگاه ادینبورگ در مجله نیچر منتشر شده است؛ ژنتیک را به عنوان یک عامل اصلی معرفی میکند.
سرطان زمانی شروع میشود که جهشهایی درDNA سلول رخ داده باشد که به سلولها اجازه میدهد بدون کنترل تکثیر شوند و سیگنالهای مرگ سلولی طبیعی را دور بزنند. در حالی که خطرات خارجی مانند دود تنباکو، تشعشعات، آزبست و برخی ویروسها این آسیب را ایجاد میکنند اما پاسخهای فردی به این خطرات به طور قابل توجهی متفاوت است.
دور زدن متغیرهای محیطی با مدلهای موشی
جدا کردن عوامل ژنتیکی از متغیرهای محیطی در جمعیتهای انسانی فوقالعاده دشوار است. تفاوت در رژیم غذایی، دوز، زمان قرار گرفتن در معرض و سبک زندگی، عوامل مخدوشکننده زیادی را ایجاد میکند. برای جداسازی تأثیر ژنتیکی، یک تیم تحقیقاتی با همکاری «دانکن اودوم»، «سارا آیتکن» و «مارتین تیلور» از مدلهای موشی در موسسه تحقیقات سرطان کمبریج انگلستان استفاده کردند.
این تیم چهار سویه موش از نظر ژنتیکی متمایز را پرورش داده و طیفی از تنوع ژنتیکی قابل مقایسه با جمعیت های انسانی را ایجاد کردند. هر حیوان یک دوز کنترل شده از دی اتیل نیتروزامین، یک ماده سرطان زا که در دود تنباکو و غذاهای فرآوری شده خاص یافت می شود، در همان مرحله رشد دریافت کرد.
با حذف تغییرات محیطی، محققان توانستند مستقیماً مشاهده کنند که پسزمینههای ژنتیکی مختلف چگونه با قرار گرفتن در معرض یکسان برخورد میکنند. سپس تومورهای حاصل را توالیبندی کرده و آنها را با گروههای کنترل درمان نشده مقایسه کردند تا پیشرفت هر تومور از جهش اولیه به بیماری پیشرفته را ترسیم کنند.
مسیرهای متفاوت برای یک نتیجه بیولوژیکی مشترک
صرف نظر از زمینه ژنتیکی، تقریباً هر تومور یک جهش محرک را به دست آورد که مسیر MAPK را فعال کرد؛ زنجیره سیگنال دهنده کلیدی که رشد سلول را کنترل می کند. با این حال فراتر از این مقصد مشترک، جهشهای خاص با توجه به پسزمینه ژنتیکی هر سویه متفاوت بود.
این تفاوتهای پیشزمینهای، نحوه رفتار مسیرهای ثانویه را تغییر دادند. وراثت ژنتیکی همچنین تعیین میکرد که آیا تومورها دچار تکثیر کل ژنوم میشوند یا خیر؛ یک رویداد جهش بزرگ که در آن یک سلول تعداد کل کروموزومهای خود را دو برابر میکند. برخی از پیشینههای ژنتیکی تمایل شدیدی به تکثیر نشان دادند، در حالی که برخی دیگر کاملاً در برابر آن مقاومت کردند
پیامدهایی برای تشخیص و درمان زودهنگام
این مطالعه نشان میدهد که ژنتیک نه تنها بر احتمال ابتلا به سرطان، بلکه بر سرعت تکامل و پایداری ژنوم تومورهای حاصل نیز تأثیر میگذارد.
به گفته «سارا آیتکن»، پژوهشگر همکار، این یافتهها پیامدهای عملی برای انکولوژی بالینی دارند. استراتژیهای پیشگیری و غربال گری آینده ممکن است نیاز به در نظر گرفتن تنوع ژنتیکی پایه برای ارزیابی دقیق خطر فردی و پیشبینی چگونگی تکامل تومور داشته باشند.
اگرچه تأیید این مکانیسمها در انسان نیاز به تحقیقات بیشتر دارد اما یافتهها به سمت تشخیصهای دقیقتر اشاره دارند. ژنوم به ارث رسیده از بیمار میتواند به پزشکان کمک کند تا پیشبینی کنند که تومور با چه سرعتی ممکن است پیشرفت کند، مقاومت دارویی بالقوه را در مراحل اولیه شناسایی کنند و استراتژیهای درمانی را بر اساس آن تنظیم کنند.
نتایج این پژوهش در مقاله ای با عنوان «زمینه ژنتیکی مسیر تکامل تجربی سرطان را تعیین میکند» در نشریه نیچر (۲۰۲۶) منتشر شده است.
