ایلان ماسک، بنیانگذار تسلا و اسپیسایکس، اکنون بهعنوان نخستین تریلیونر جهان شناخته میشود؛ دستاوردی تاریخی که توجه تمامی بازارهای مالی را به خود جلب کرده است. اما آیا این ثروت افسانهای تنها حاصل نبوغ شخصی اوست یا دستهای پنهان دیگری در کار بودهاند؟ در این مقاله به نقل از سیانان (CNN)، پیوند عمیق میان ثروت ماسک و منابع مالی دولتی را واکاوی میکنیم تا ببینیم چگونه پول مالیاتدهندگان آمریکایی، مسیر او را هموار کرد.
در این گزارش میبینیم که چطور سیاستهای حمایتی و قراردادهای کلان دولتی، شرکتهای نوپای ماسک را از مرز ورشکستگی کامل به ارزشهای نجومی امروزی رساندند. این بررسی نشان میدهد که بدون این حمایتها، شاید امروز نامی از امپراتوری ماسک در میان نبود.
پولهای اولیه چگونه اسپیس ایکس را به پرواز درآوردند؟
محاسبه اینکه چقدر از ثروت یک تریلیون دلاری ایلان ماسک مستقیماً از جانب دولت تأمین شده، کار سادهای نیست. از برخی جنبهها، تنها بخش کوچکی از این ثروت مستقیماً سهم مالیاتدهندگان است، چرا که شرکتهای او دهها میلیارد دلار از قراردادها و برنامههای دولتی دریافت کردهاند. اما در دنیای سرمایهگذاری، زمان دریافت پول بسیار مهمتر از رقم مطلق آن است.
نخستین جهش مالی بزرگ اسپیسایکس به سال ۲۰۰۶ و دریافت کمکهزینه ۲۷۸ میلیون دلاری از سازمان فضایی ناسا بازمیگردد. این بودجه برای توسعه سیستم موشکی فالکون و کپسول فضایی دراگون پرداخت شد؛ زمانی که برنامه شاتل فضایی رو به پایان بود و ایالات متحده به راهکاری جدید برای انتقال فضانوردان و محمولهها به ایستگاه فضایی بینالمللی نیاز داشت.
بر اساس دادههای موسسه پیچبوک (PitchBook) که ارزش شرکتهای خصوصی را ردیابی میکند، این رقم تنها بخشی از کمکهزینههای بیش از ۵۰۰ میلیون دلاری بود که اسپیسایکس در سالهای ابتدایی دریافت کرد.
کیسی دریر، مدیر سیاستهای فضایی در انجمن سیارهای (Planetary Society)، پیش از عرضه اولیه اسپیسایکس در این باره اظهار داشت:
این رقم حدود نیمی از سرمایهای بود که آنها تا آن زمان جذب کرده بودند. این اقدام ناسا، تعهدی بسیار بزرگ و حیاتی محسوب میشد.
دریر همچنین اشاره کرد در حالی که ناسا از موفقیتهای اسپیسایکس و انتقال دهها فضانورد بهرهمند شده است، اما مانند سرمایهگذاران خصوصی سود مالی مستقیم نبرد.
دریر در ادامه اضافه کرد:
افرادی که نیم دیگر سرمایه را در آن دوران تأمین کردند، اکنون در آستانه تبدیل شدن به مولتیمیلیاردرهای جدید هستند.
پشتیبانی ناسا تنها به این کمکهزینهها محدود نشد. ماسک خود اعتراف کرده است که در اواخر سال ۲۰۰۸، زمانی که شرکت تقریباً تمام نقدینگی خود را از دست داده بود، قرارداد بیسابقه ۱.۶ میلیارد دلاری ناسا نجاتبخش آنها شد.
ماسک در سال ۲۰۱۲ و همزمان با نخستین پرتاب موشک فالکون ۹ به ایستگاه فضایی بینالمللی اعلام کرد:
حقیقت این است که ما بدون کمک ناسا نمیتوانستیم اسپیسایکس را راهاندازی کنیم و به این مرحله برسیم.
قوانین و اعتبارات زیستمحیطی؛ ناجی پنهان تسلا
در مقایسه با اسپیسایکس، تسلا در گذشته قراردادهای دولتی نسبتاً کوچکی دریافت میکرد، اما کمکهای اولیه دولت به این شرکت نیز کاملاً حیاتی بود.
در ژانویه ۲۰۱۰، تسلا در کل تاریخ خود کمتر از ۲,۰۰۰ دستگاه خودرو فروخته بود که تقریباً تمام آنها خودروهای الکتریکی خاص بر پایه محصولات شرکت بریتانیایی لوتوس بودند. در همین زمان و درست چند ماه پیش از عرضه اولیه عمومی، تسلا وام کمبهره ۴۶۵ میلیون دلاری از وزارت انرژی آمریکا دریافت کرد. تسلا با استفاده از این وام، سدان مدل اس را توسعه داد که نخستین موفقیت تجاری بزرگ شرکت بود. این وام بعدها در سال ۲۰۱۳ و از طریق عواید فروش سهام اضافی، زودتر از موعد تسویه شد.
علاوه بر این، اعتبار مالیاتی ۷,۵۰۰ دلاری برای خریداران خودروهای برقی به تسلا و دیگر خودروسازان اجازه داد تا محصولات خود را با قیمتی بالاتر از حد معمول بازار به فروش برسانند. خریداران تسلا پیش از پایان این طرح در سال ۲۰۱۹، در مجموع از ۳.۴ میلیارد دلار اعتبار مالیاتی فدرال بهرهمند شدند. پس از اتمام طرح، تسلا برای حفظ تقاضا مجبور به کاهش قیمتها شد. این موضوع نشان میدهد که اعتبار مالیاتی مذکور به تسلا کمک کرد تا بیش از ۱ میلیارد دلار درآمد بیشتر نسبت به حالت بدون سوبسید در بازار آمریکا کسب کند.
این اعتبار مالیاتی مجدداً در سال ۲۰۲۳ به عنوان بخشی از قانون کاهش تورم دولت بایدن احیا شد، اما نمایندگان جمهوریخواه کنگره و دولت ترامپ در نهایت این طرح را در ۳۰ سپبر ۲۰۲۵ در سراسر این صنعت متوقف کردند.
اما بزرگترین حمایت مالی از تسلا نه از طریق خریداران، بلکه از راه برنامهای دولتی برای کاهش انتشار کربن در صنعت خودرو به دست آمد. بر اساس این چارچوب قانونی، شرکتهای خودروسازی باید محدودیتهای انتشار آلایندگی را رعایت میکردند. در غیر این صورت، مجبور بودند اعتبارات آلایندگی را از شرکتهایی بخرند که خودروهای پاک تولید میکردند. تسلا به دلیل تولید خودروهای کاملاً برقی، همیشه مازاد اعتبار برای فروش داشت.
این قانون سبب شد تا سایر خودروسازان بزرگ آمریکایی برای جبران جریمههای خود، مبالغ هنگفتی را به خزانه تسلا سرازیر کنند. این اعتبارات زیستمحیطی نزدیک به ۲۵ درصد از درآمد تسلا در سال ۲۰۰۸ و ۱۰ درصد از کل درآمد پنج سال پس از آن را تشکیل میدادند. بین سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۹، فروش این اعتبارات بیش از ۲ میلیارد دلار درآمد خالص برای شرکت ایجاد کرد.
ماسک در سال ۲۰۲۰ در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعتراف کرد که تسلا در سال ۲۰۱۹ تا مرز ورشکستگی پیش رفته بود. حتی پس از عبور از این بحران، تسلا تا سال ۲۰۲۱ نتوانست بدون تکیه بر فروش اعتبارات زیستمحیطی به سودآوری واقعی برسد.
از سال ۲۰۱۹ به بعد، فروش اعتبارات قانونی ۱۲.۳ میلیارد دلار دیگر عاید این شرکت کرد که مستقیماً به سود خالص آن افزوده شد. البته با حذف این برنامهها توسط جمهوریخواهان در کنگره، این منبع درآمدی در آینده خشک خواهد شد.
وال استریت یا دولت فدرال؛ کدامیک تریلیونر جدید را ساخت؟
امروزه ارزش تسلا دیگر ارتباط چندانی با حجم فروش خودروهای آن ندارد. در عوض، ارزش سهام این شرکت بر پایه وعدههای ماسک برای عرضه گسترده تاکسیهای خودران یا همان روبوتاکسیها و رباتهای انساننما استوار است؛ وعدههایی که او سالهاست برای تحقق آنها تلاش میکند اما هنوز به نتیجه نهایی نرسیده است.
باور و اعتماد وال استریت به ماسک، دلیل اصلی رسیدن ثروت او به ارتفاعات بیسابقه کنونی است؛ البته تا زمانی که قیمت سهام شرکتهای او در این سطوح باقی بماند. اما این اعتماد بر پایهای شکل گرفت که در زمان نیاز مبرم به سرمایه اولیه، دولت ایالات متحده — و نه وال استریت — آن را تأمین کرده بود.
راس گربر، مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری گربر کاوازاکی و از سرمایهگذاران اولیه تسلا، در این باره میگوید:
اگر دولت نبود، شرکتهای تسلا و اسپیسایکس هم وجود نداشتند.
گربر، سرمایهگذار قدیمی تسلا که اکنون به منتقد ماسک تبدیل شده است، میگوید:
وجود این شرکتها قطعاً برای دولت، آمریکا و جامعه مفید بوده است و من از اینکه دولت به او بودجه داد پشیمان نیستم. اشتباه بزرگ دولت این بود که باید در ازای این کمکها، سهمی از مالکیت و سهام این شرکتها را دریافت میکرد.
جمعبندی
بررسی دقیق مسیر رشد تسلا و اسپیسایکس نشان میدهد که نوآوری و نبوغ کارآفرینی برای ساخت یک امپراتوری تریلیون دلاری کافی نیست. حمایتهای مالی بهموقع فدرال، وامهای کمبهره، قوانین زیستمحیطی سفتوجوفت و قراردادهای خرید تضمینی از سوی سازمانهای دولتی مانند ناسا، همان کاتالیزورهایی بودند که ایلان ماسک را در حساسترین لحظات از سقوط نجات دادند.
سرمایهگذاران و علاقهمندان به بازارهای مالی و ارز دیجیتال باید به یاد داشته باشند که محرکهای کلان اقتصادی و سیاستهای دولتی همواره نقشی تعیینکننده در بقا و رشد داراییها ایفا میکنند. تکیه بر وعدههای بزرگ آینده، بدون داشتن پشتوانه مالی قوی یا حمایتهای قانونی ساختاری، میتواند ریسک سرمایهگذاری را بهشدت افزایش دهد. بنابراین، پایش مستمر تغییرات قوانین نظارتی و بودجههای دولتی باید بخش جداییناپذیری از استراتژی معاملاتی هر تریدر حرفهای باشد.
