به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، واقعه عاشورا با شهادت حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام و یاران وفادار ایشان پایان نیافت؛ بلکه از همان لحظه، فصل دیگری از نهضت حسینی با نقشآفرینی آگاهانه و شجاعانه بانوان اهلبیت علیهمالسلام آغاز شد.
بنابر روایت حوزه، در مجموعه گفتوگوهای «مکتب زینبی» بر آنیم تا در گفتوگو با حجتالاسلام امیرحسن مظفریزاد، کارشناس و پژوهشگر تاریخ اسلام، ابعاد گوناگون و کمتر بازخوانیشده نقش بانوان اهلبیت علیهمالسلام را در زنده نگهداشتن نهضت عاشورا بررسی کنیم؛ در ادامه، شما را به مطالعه مشروح این گفتوگوی تاریخی ـ تحلیلی دعوت میکنیم.
بنابر روایت حوزه، یکی دیگر از بانوان تأثیرگذار در واقعه عاشورا و کربلا، حضرت فاطمه بنت علی بن ابیطالب (علیهما السلام) است. مادر ایشان «امولد» بوده و همسرشان، محمد بن ابیسعید بن عقیل بن ابیطالب از خاندان جناب عقیل است. مطابق دادههای تاریخی، ایشان در حادثه کربلا حضور داشتهاند. از نکات برجسته و شایان توجه درباره وی، جایگاه روایی و نقل حدیث است؛ چنانکه شیخ صدوق (رحمه الله علیه) در مجلس سیویکم کتاب «امالی»، روایتی را از زبان ایشان نقل کرده است.
یکی از گزارشهای مهم تاریخی درباره حوادث پس از عاشورا، روایتی است که شیخ صدوق (ره) به سند خود از «حارث بن کعب» و از زبان حضرت فاطمه بنت علی (علیهما السلام) نقل کرده است. بنا براین نقل، هنگامی که کاروان اهلبیت (علیهم السلام) وارد شام شد، به دستور یزید در خرابهای سکونت داده شدند که آنان را از سرما و گرما مصون نمیداشت؛ شدت تابش آفتاب در آن مکان به حدّی بود که پوست صورت آزادگان کربلا دچار سوختگی و آسیب شده بود.
این روایت که از مسیر حضرت فاطمه بنت علی (علیهما السلام) به ما رسیده، نشاندهنده نقش برجسته و فعال ایشان در عرصه «روایتگریِ تاریخی» است. بانوان اهلبیت (علیهم السلام) با کنشگریِ فعال، روشنگری و برنامهریزی هدفمند کوشیدند تا روایتی دقیق، صادقانه و تحریفناپذیر از حوادث کربلا و اسارت را برای آیندگان به یادگار بگذارند و مانع از مصادره یا تحریف حقیقتِ این حماسه بزرگ شوند.
در ادامه همین نقل، حضرت فاطمه دختر امیرالمؤمنین (صلواتالله علیه) به نکتهای شگفت اشاره میکند: در بیتالمقدس هرگاه سنگی را از زمین برمیداشتند، زیر آن خون دیده میشد؛ و تأکید میفرماید سنگی نبود مگر آنکه چنین حالتی داشت. همچنین مردم نور خورشید را بر دیوارها سرخرنگ میدیدند؛ گویی ملحفهای زردفام و گلگون بر دیوار کشیدهاند. این وضعیت ادامه داشت تا زمانی که امام سجاد (علیه السلام) همراه بانوان آلالله (صلواتالله علیهم) از آن ناحیه خارج شدند و سرِ مطهر امام حسین (علیه السلام) به کربلا بازگردانده شد.
از جلوههای مهم نقشآفرینی حضرت فاطمه (علیها السلام) در عرصه تبلیغی و فرهنگی، جایگاه ایشان در روایت حدیث است. چنانکه پیشتر اشاره شد، در آن دوره نقل حدیث ممنوع اعلام شده بود و حکومت برای راویان حدیث مجازاتهایی در نظر میگرفت؛ با این همه، این خاندان برای صیانت از میراث ماندگار نبوی و حفظ معارف اسلامی، از جان دریغ نداشتند و در این میدان ایستادگی کردند؛ هرچند به سبب همین پایداری، با آسیبها و دشواریهایی نیز روبهرو بودند.
حضرت فاطمه (علیها السلام) هم از پدر بزرگوارشان امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل حدیث کردهاند، هم از برادر گرامیشان امام حسن مجتبی (علیه السلام)، و نیز از اسماء بنت عمیس، که بعدها به همسری امیرالمؤمنین (علیه السلام) درآمد روایت نقل نمودهاند. از جمله، روایت «ردّ الشمس» را از اسماء بنت عمیس نقل کردهاند.
ایشان همچنین از برادر دیگرشان، جناب محمد بن حنفیه، و نیز از «اُمامه»، همسر دیگر امیرالمؤمنین (علیه السلام)، روایاتی را نقل نمودهاند. در مقابل، راویان متعددی نیز از محضر ایشان کسب فیض کرده و روایاتشان را نقل نمودهاند که تعداد آنها را تا هشت نفر برشمردهاند.
نکته قابل توجه این است که حتی بزرگان اهلسنت نیز به روایات حضرت فاطمه بنت علی (علیهما السلام) استناد کردهاند؛ چنانکه «نسائی» و «ابنماجه» از محدثان برجسته اهلسنت، احادیث ایشان را در منابع خود درج نمودهاند. همچنین میتوان به «سیوطی» اشاره کرد که به نقل از ابنماجه و در شرححال «نافع»، از «ابومعین قاری» و او از حضرت فاطمه بنت علی (علیهما السلام) نقل میکند که امیرالمؤمنین (علیه السلام) این دعا را زمزمه میفرمودند: «یا کهیعص اغْفِرْ لی»؛ و این میراث نیایشیِ امیرمؤمنان، به واسطه مجاهدت علمی این بانوی گرانقدر به ما رسیده است.
