به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در مردادماه ۱۳۳۲، تنها ۲۰ روز پیش از فرود آمدن تبر کودتا بر تنه دولت ملی، نشریه «اکونومیست» در گزارشی که در روزنامه کیهان بازنشر شد، تصویری غریب و دوگانه از دکتر محمد مصدق ترسیم کرد: فرماندهای که در میان آوارهای نبردهای سیاسی، با مهارتی بینظیر از سنگری به سنگر دیگر میجهد. این گزارش، مصدق را نه یک سیاستمدار متعارف، بلکه «کارشناس تخریبی» توصیف میکند که بقای قدرت خود را بر ویران کردن پایگاههای رقیب —از دربار و مجلس سنا گرفته تا همپیمانان پیشین همچون آیتالله کاشانی— بنا نهاده است.
تحلیلگر اکونومیست با نگاهی به وقایع ۳۰ تیر و پیروزیهای پیدرپی مصدق بر اقلیت مجلس، او را در اوج اقتدار سیاسی میبیند؛ مردی که حتی در مواجهه با قطع کمکهای ایالات متحده و پیام سرد آیزنهاور، همچنان تودههای مردم را با شعار «استقلال بدون نفت» با خود همراه دارد. گزارش به دقت بر یکی از گرههای کور تاریخ دیپلماتیک ایران انگشت میگذارد: توانایی مصدق در تبدیل تهدیدهای خارجی به فرصتهای داخلی. حتی ترور فجیع سرتیپ افشارطوس که میتوانست مایه تزلزل دولت باشد، در این تحلیل به اهرمی برای تثبیت قدرت نخستوزیر و عقبراندن مخالفانی چون زاهدی و بقایی بدل شد.
در لایههای زیرین این سیاستورزی پیروزمندانه، گزارش بر بحران اقتصادی سایه افکنده بر خزانه بانک ملی تاکید میورزد. تقلیل ذخایر ارزی و سقوط ارزش ریال، اگرچه با سیاستهای ریاضتی و اتکا به محصولات کشاورزی در نگاه تودهها پنهان میماند، اما شالودههای دولت را فرسوده میکرد. «آنچه که وضع دکتر مصدق را تا حدی متزلزل ساخته امور اقتصادی ایران میباشد و در ماه مارس وضع ارز و خزانه ایران بدتر شده است.»
اکونومیست در پایان، بنبست سیاسی ایران را چنین به تصویر میکشد: مصدق، ناجیِ از بند رسته از استعمار، چنان در قلوب اکثریت جای گرفته و چنان مخالفان را به حاشیه رانده که دشمنانش را چارهای جز «انتظار برای مرگ او» باقی نمانده است؛ «دکتر مصدق که ایران از دست یک مشت خارجی که بر سر ایران کلاه میگذاشتند نجات بخشیده مورد اعتماد اکثریت مردم ایران است و همانطور که در عید نوروز گذشته اظهار داشت تنها مرگ یا عدم اعتماد مجلس میتواند او را از انجام کارهایش بازدارد و از آنجایی که مجلس ایران [یک واژه ناخونا] درواقع منحل گردید و مردم نیز همه به دکتر مصدق اعتماد دارند مخالفین دکتر مصدق چارهای جز این ندارند که انتظار مرگ او را بکشند.»
غافل از آنکه دست تقدیر و مداخلات خارجی، تقویمی دیگر برای پایان این زمامداری رقم زده بود.
متن کامل گزارش یادشده را از اینجا بخوانید.
۲۵۹
