واکاوی یک افسانه؛ آیا موی قرمز واقعاً درحال انقراض است؟

با وجود آنکه افراد موقرمز کمتر از دو درصد جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند و این ویژگی با خطر بالاتر ابتلا به ملانوم همراه است، بررسی ساختار ژنتیکی صفت موی قرمز نشان می‌دهد نگرانی از انقراض این ویژگی بی‌پایه است؛ ژن مسئول این رنگ مو می‌تواند نسل‌ها بدون بروز ظاهری در جمعیت باقی بماند و تنها زمانی از میان می‌رود که دارندگان آن به‌طور محسوس فرزندان کمتری داشته باشند و هیچ مدرکی برای این روند وجود ندارد.

به‌گزارش لایو‌ساینس، کاترینا زورینا لیختنوالتر، پژوهشگر وابسته در مؤسسه‌ی ژنتیک رفتاری دانشگاه کلرادو بولدر که وراثت موی قرمز را بررسی کرده، می‌گوید: «هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد موهای قرمز در حال انقراض‌اند.» او توضیح می‌دهد ژن‌های مسئول موی قرمز بی‌خطرند، در فرایند تولیدمثل اختلالی ایجاد نمی‌کنند و به هیچ بیماری که مانع رسیدن فرد به سن باروری شود، مرتبط نیستند.

منطق پشت افسانه‌ی انقراض موقرمزها معمولا چنین است: موی قرمز نادر است؛ حتی در مناطقی که به قطب‌های موقرمزی جهان شهرت دارند -یعنی بریتانیا و ایرلند- تنها حدود ده درصد از جمعیت در این دسته قرار می‌گیرند. از سوی دیگر، موی قرمز صفتی مغلوب است، به این معنا که تنها وقتی دو ناقل این ویژگی با هم فرزندی داشته باشند، احتمال بروز موی قرمز در فرزند وجود دارد.

پرسش دیگری هم مطرح است: آیا بیماری‌های مرگباری مانند ملانوم می‌توانند جمعیت موقرمزها را از بین ببرند؟ افراد موقرمز به‌طور خاص در برابر آفتاب‌سوختگی آسیب‌پذیرترند. البته میان رنگین‌پوستان نیز افرادی با موی قرمز دیده می‌شوند؛ برای مثال مالکوم ایکس یکی از چهره‌های شناخته‌شده با موی مایل به قرمز بود.

اما در بیشتر موارد، موی قرمز اغلب با پوست روشن پیوند خورده است و در نتیجه، خطر بالاتر سرطان پوست را هم به ذهن می‌آورد. افزایش ریسک ملانوم در موقرمزها تنها به دلیل آفتاب‌سوختگی بیشتر نیست؛ بخشی از آن به واکنش‌های شیمیایی مضر فئومالانین، رنگدانه‌ای که رنگ قرمز مو را می‌سازد، مربوط است. بخشی نیز به کاهش توان ترمیم دی‌ان‌ای در افراد دارای این جهش ژنتیکی برمی‌گردد.

با وجود تمام خطرات، دانشمندان می‌گویند هیچ‌کدام از عوامل مذکور موقرمزها را به سمت انقراض نمی‌برند. نخست، باید پایه‌ی ژنتیکی ماجرا را در نظر گرفت. برای بروز موی قرمز، فرد باید نسخه‌ی مغلوب ژن MC۱R (ژنی که در تولید رنگدانه نقش دارد) را از هر دو والد به ارث ببرد. کسی که تنها یک نسخه از این ژن را داشته باشد، ممکن است اصلاً موی قرمز را به ارث نبرد، اما همچنان می‌تواند این جهش را به فرزندان خود منتقل کند. بنابراین، انتقال ژن‌های موی قرمز میان نسل‌ها تنها بر عهده خود موقرمزها نیست، بلکه افرادی با هر رنگ موی دیگری هم می‌توانند در این چرخه سهیم باشند.

همین پدیده‌ی «ناقل پنهان» توضیح می‌دهد چرا یک صفت مغلوب می‌تواند حتی وقتی به‌ندرت دیده می‌شود، در جمعیت باقی بماند. جکسون مثال ساده‌ای می‌زند: «اگر نیمی از جمعیت ناقل یک جهش خاص باشند، تنها حدود یک‌چهارم زوج‌ها هر دو ناقل آن خواهند بود و از میان فرزندان همین زوج‌ها هم تنها حدود یک‌چهارم دو نسخه از آن جهش را به ارث می‌برند.»