به گزارش سرویس بین الملل تابناک، وزارت انرژی آمریکا روز چهارشنبه اعلام کرد ایالات متحده و عربستان سعودی یک توافقنامه همکاری هستهای غیرنظامی امضا کردهاند.
این وزارتخانه در بیانیهای اعلام کرد کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا و شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، توافقنامه همکاری هستهای صلحآمیز را که عموماً به «توافق ۱۲۳» معروف است، به همراه یک توافقنامه دوجانبه پادمانها امضا کردند.
این بیانیه میگوید که این توافقنامهها مبنای حقوقی را برای یک «شراکت چند دههای و چند میلیارد دلاری» ایجاد میکنند که روابط تجاری، همکاری در بخش انرژی و اهداف عدم اشاعه هستهای را پیش میبرد.
بر اساس این بیانیه، این توافقها «دسترسی گستردهای» را برای شرکتهای آمریکایی در برنامه انرژی هستهای عربستان فراهم میکنند که به نفع صنعت، کارگران و زنجیرههای تأمین آمریکا بوده و همزمان به تأمین نیازهای انرژی عربستان کمک میکند.
به ادعای وزارت انرژی آمریکا این دو توافقنامه همچنین با حفظ استانداردهای بالای ایمنی، امنیت و عدم اشاعه هستهای و تقویت «برتری رقابتی» آمریکا در فناوری هستهای غیرنظامی، امنیت آمریکا و متحدانش در منطقه را ارتقا میدهند.
در این بیانیه گفته شده است: «این توافقنامه اکنون برای بررسی به کنگره ارسال خواهد شد.»
از طرف دیگر دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا اعلام کرده است که شرط «توافق هستهای غیرنظامی» آمریکا با عربستان سعودی، الحاقش به معاهده سازش موسوم به «توافق ابراهیم» است.
ترامپ همچنین غنیسازی اورانیوم توسط عربستان سعودی را رد کرد و همچنین، توافق هستهای واشنگتن با ریاض را به عادیسازی روابط با تلآویو منوط کرد.
او نوشت: «توافق هستهای غیرنظامی (هیچ غنیسازی موادی وجود نخواهد داشت!) که بین وزارت انرژی ایالات متحده و عربستان سعودی انجام میشود، که فقط مربوط به استفاده غیرنظامی مانند مواردی است که قبلا ایران و امارات متحده عربی (و دیگران) داشتهاند، تأیید خواهد شد.»
رئیسجمهور آمریکا افزود: «اما (توافق هستهای امریکا و عربستان سعودی) کاملا منوط به پیوستن عربستان سعودی به توافقنامههای بسیار محترم و موفق ابراهیم است. ایالات متحده مخالف تأسیسات هستهای غیرنظامی (که در آن غنیسازی انجام نشود) نیست.»
در این راستا، دفتر بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی ضمن استقبال از تصمیم دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا مبنی بر مشروط کردن توافق هستهای با عربستان سعودی به پیوستن این کشور به روند عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی مدعی شد که «پیوستن ریاض، گامی تاریخی به سوی صلح در خاورمیانه خواهد بود».
بیانیه دفتر نخستوزیری رژیم صهیونیستی مدعی شده است که جنگ افروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران فرصتی را برای گسترش دایره صلح! ایجاد کرده است.
این بیانیه با اشاره به موضع دونالد ترامپ، در خصوص پیوستن عربستان سعودی به توافقات ابراهیم، تأکید کرد که این اقدام «گامی تاریخی به سوی صلح در خاورمیانه خواهد بود».
به گزارش تابناک، هدف از این توافق که مسیری برای همکاری بلندمدت و چندمیلیارد دلاری فراهم میکند، ترکیبی از اهداف اقتصادی، استراتژیک و سیاسی است.
این توافق به شرکتهای آمریکایی مانند وستینگهاوس اجازه میدهد تا در ساخت و تأمین نیروگاههای هستهای عربستان مشارکت کنند و میلیاردها دلار درآمد و شغل برای صنعت هستهای آمریکا به همراه داشته باشد.
از سوی دیگر، عربستان نیز از این طریق به اهداف خود در چشمانداز ۲۰۳۰ برای تنوعبخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت دست مییابد.
یکی از انگیزههای اصلی آمریکا، پیشی گرفتن از رقبای جهانی مانند چین، روسیه، فرانسه و کرهجنوبی است که همگی به دنبال قراردادهای هستهای سودآور با عربستان بودند. با امضای این توافق ۳۰ ساله، آمریکا نهتنها یک بازار چندمیلیارد دلاری را برای شرکتهای خود تضمین میکند، بلکه جایگاه خود را به عنوان شریک راهبردی اصلی ریاض تثبیت مینماید. کارشناسان معتقدند که این توافق پیام روشنی به رقبا دارد: «اگر میخواهید با ما همکاری کنید، لازم نیست سراغ چین بروید».
پروفسور «متیو بان» دانشمند مطرح هستهای و استاد دانشگاه هاروارد نیز در گفتوگو با NPR یکی از انگیزههای آمریکا و دولت ترامپ را برای انعقاد چنین توافقی با عربستان منافع مالی عنوان کرده است.
از طرف دیگر، این توافق به عنوان ابزاری برای تقویت بیشتر روابط راهبردی آمریکا با عربستان، به ویژه در میان تنشهای فزاینده با ایران، طراحی شده است.
این توافق در شرایطی امضا شد که آمریکا و اسرائیل درگیر جنگ با ایران هستند. هدف از آن، کاهش تنشها با عربستان و جلب همکاری بیشتر این کشور در بحبوحه درگیریهای منطقهای است. برخی تحلیلگران آن را «پاداش آمریکا به عربستان» در زمانی میدانند که ریاض از مدیریت واشنگتن در قبال جنگ با ایران ناراضی بوده است.
از نظر رویهای و استانداردهای تعیینشده توسط خود آمریکا، این توافق رویهای متفاوت با همکاریهای هستهای آمریکا برای نمونه با امارات دارد.
موافقتنامه ۱۲۳ ایالات متحده و عربستان سعودی، برخلاف برخی توافقهای مشابه مانند توافق با امارات، فاقد دو شرط کلیدی برای جلوگیری از اشاعه سلاحهای هستهای است.
این دو شرط عبارتند از ممنوعیت غنیسازی اورانیوم و بازفرآوری. با وجود این، این توافق عربستان را از انجام غنیسازی اورانیوم یا بازفرآوری سوخت هستهای مصرفشده منع نمیکند. در واقع، این توافق مسیری قانونی برای همکاری در چرخه سوخت هستهای، از جمله غنیسازی اورانیوم فراهم میکند، هرچند آمریکا را ملزم به انتقال این فناوری نمیکند. بر اساس گزارشها، حتی بندی وجود دارد که بر اساس آن، در صورت تأیید یک مطالعه مشترک، شرکتهای آمریکایی ممکن است یک تأسیسات غنیسازی در عربستان بسازند.
با این حال، به دلیل ماهیت قانونی این توافق، برخی محدودیتها همچنان پابرجا هستند.
لازم به ذکر است، موافقتنامه ۱۲۳ نام خود را از بخش ۱۲۳ قانون انرژی اتمی ایالات متحده (۱۹۵۴) گرفته است و یک پیشنیاز قانونی برای همکاری دولت و شرکتهای آمریکایی با یک کشور خارجی در زمینه فنآوری و مواد هستهای غیرنظامی است. این موافقتنامه برای همکاری در پروژههای چندمیلیارد دلاری توسعه صنعت هستهای عربستان ضروری است.
این توافق همچنان یک موافقتنامه ۱۲۳ محسوب میشود، اما از «استاندارد طلایی» که در توافق مشابه با امارات در سال ۲۰۰۹ به کار گرفته شد، فاصله گرفته است. این تفاوتها عبارتند از:
حق غنیسازی اورانیوم: در حالی که امارات در توافق خود به طور دائم از حق غنیسازی اورانیوم و بازفرآوری پلوتونیوم در خاک خود صرفنظر کرد، این توافق به عربستان اجازه میدهد پس از انجام یک مطالعه مشترک با آمریکا، در آینده به غنیسازی اورانیوم در خاک خود بپردازد. به عبارت دقیقتر، این توافق راه را برای این کار باز میگذارد، هرچند که الزامی برای آن ایجاد نمیکند.
با این وجود ترامپ اعلام کرده است که این توافق حق غنی سازی را به عربستان نمیدهد.
بر اساس گزارشها، عربستان در این توافق ملزم به پذیرش پروتکل الحاقی آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) نشده است. این پروتکل به بازرسان اجازه میدهد تا نظارتهای گستردهتر و بازرسیهای سرزده از تأسیسات اعلامنشده انجام دهند.
در این توافق، عربستان این سطح از نظارت را نپذیرفته است و به جای آن، نظارتها عمدتاً از طریق یک چارچوب دوجانبه که مستقیماً بین واشنگتن و ریاض مذاکره شده، انجام خواهد شد. این بدان معناست که همکاری عربستان با آژانس، همچنان بر اساس توافقات پادمانی محدودتر قبلی خواهد بود و به سطح نظارت گستردهتر پروتکل الحاقی ارتقا نمییابد.
نبود این سطح از نظارت، نگرانیها درباره احتمال انحراف برنامه هستهای به سمت اهداف نظامی را افزایش داده است.
به ویژه آنکه چند سال پیش محمد بن سلمان ولیعهد سعودی عنوان کرده بود اگر ایران بمب اتمی بسازد عربستان نیز چنین کاری را خواهد کرد.
با وجود اینکه سطح نظارت آژانس ارتقاء نیافته، خود برنامه هستهای عربستان دستخوش تغییر اساسی میشود. برخلاف توافق «استاندارد طلایی» با امارات که در آن امارات به طور دائم از حق غنیسازی و بازفرآوری صرفنظر کرد، این توافق به عربستان اجازه میدهد تا اورانیوم را در خاک خود غنیسازی کند.
برای کنترل این موضوع، برنامه غنیسازی با یک مدل خاص «جعبه سیاه» پیشبینی شده است که در آن، یک کنسرسیوم آمریکایی مالک، امنیت و مدیریت فناوری سانتریفیوژ را در داخل مرزهای عربستان بر عهده خواهد داشت. پس از یک مطالعه امکانسنجی مشترک، ساخت تأسیسات غنیسازی نیز توسط شرکتهای آمریکایی انجام خواهد شد.
این رویکرد جدید، که به عربستان امتیازات بیشتری نسبت به امارات داده، نگرانیهای گستردهای را در اسرائیل و محافل کارشناسی برانگیخته است. آنها هشدار میدهند که این اقدام نه تنها میتواند به یک مسابقه تسلیحات هستهای جدید در خاورمیانه دامن بزند، بلکه ممکن است امارات را نیز به بازنگری در تعهدات خود تحت «استاندارد طلایی» ترغیب کند.
