ایرنا: سنگ‌نوشته تاریخی «تخت‌خان» در منطقه «بانروشان» ایلام که به عنوان شناسنامه سنگی و تبارنامه سیاسی – عمرانی ایلام عصر قاجار شناخته می‌شود، این روزها با پدیدار شدن لکه‌های سپید و رسوبات محیطی حال و روز خوشی ندارد و نیازمند مداخله فوری کارشناسان برای جلوگیری از تخریب و انجام مرمت است.
به گزارش ایرنا، صخره‌های بانروشان در دل رشته کوه‌های زاگرس، میزبان سندی سنگی است که جدا از اثر هنری، «قانون اساسی محلی» و تبارنامه سیاسی ایلام در دوران قاجار به شمار می‌رود.
سنگ‌نوشته «تخت‌خان» در دامنه کوه «شاه‌نخجیر» سال ۱۳۲۵ هجری قمری به فرمان غلامرضاخان ابوقداره آخرین والی و حکمران پشتکوه در دوره قاجار به شکل متوازی‌الاضلاع بر بستر صخره‌ای تراشیده شده است.
این سنگ نبشته تاریخی مجموعه‌ای منسجم از آگاهی‌های تاریخی، تبارشناسی و گزارش‌های عمرانی دوران قاجار است.
یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد این اثر ۱۹۰ در ۱۴۵ سانتی‌متری، با هدف تثبیت مشروعیت سیاسی و مذهبی خاندان والیان و ثبت دقیق دستاوردهای عمرانی آنان در روزگار آشوب‌های مرزی بر روی سنگ حک شده است.
اما سنگ نوشته «تخت‌خان» این روزها با پدیدار شدن لکه‌های سپید و رسوبات محیطی، حال و روز خوشی ندارد و نیازمند توجه فوری کارشناسان برای مرمت و بازسازی است.
انتشار عکس‌هایی در فضای مجازی که نشان‌دهنده نشست رسوبات آهکی و لکه‌هایی شبیه به ملات بر رویه این اثر ارزشمند است، موجی از نگرانی را میان دوست‌داران میراث فرهنگی برانگیخت.
این سنگ‌نوشته مهم‌ترین سند مکتوب از تاریخچه حکمرانی و اقدام‌های عمرانی در پشتکوه به شمار می‌رود.
بررسی‌های فنی نشان می‌دهد که سنگ‌تراشان دوره قاجار برای پدید آوردن این اثر، ابتدا حدود دو سانتی‌متر از سطح ناهموار صخره را با ابزارهای دستی تراشیده‌اند تا بستری هموار و آماده برای خوش‌نویسی فراهم شود.
خط به کار رفته در این اثر، نستعلیق با گرایش به شیوه شکسته است که با ظرافتی خیره‌کننده توسط «میرزا عبدالحسین‌خان رشنویی» (مقرب‌الخاقان) نگاشته شده است.
حروف به صورت برجسته و با رعایت توازن و تقارن هندسی حکاکی شده‌اند، به گونه‌ای که حتی پس از گذشت ۱۲۳ سال، پویایی و زندگی در رقص خطوط آن جاری است.
«رضاقلی حجار» با مهارت تمام، این واژگان را بر سنگ جان بخشیده است.
برپایه بازدیدهای میدانی کارشناسان، عوامل آب و هوایی و نفوذ نم ناخواسته در شکاف‌های صخره، سبب پدید آمدن این لایه‌های رسوبی شده که در صورت نپرداختن به پاک‌سازی علمی، می‌تواند به بافت سنگ و خطوط ظریف کتیبه آسیب‌های جبران‌ناپذیری وارد کند.
این سنگ نبشته که با خط نستعلیق و شیوه برجسته‌کاری نگاشته شده، طول ۱۹۰ سانتی‌متری و پهنایی ۱۴۵ سانتی‌متری دارد و جزئیات دقیقی از شجره‌نامه والیان ایلام را در دل خود جای داده است.
