به گزارش خبرنگار مهر، میدان مشترک نفتی آزادگان جنوبی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و استراتژیک‌ترین ذخایر هیدروکربوری کشور، نقشی حیاتی و بی‌بدیل در پایداری انرژی، تقویت تولید ملی و افزایش درآمدهای ارزی ایفا می‌کند. این میدان نفتی عظیم در منطقه غرب کارون، به دلیل برخورداری از مخازن هیدروکربوری مشترک با کشور همسایه، همواره در اولویت یکم طرح‌های بالادستی و توسعه‌ای صنعت نفت ایران قرار داشته است. تحولات اخیر در این منطقه نشان می‌دهد با وجود تمامی فشارها، تحریم‌های همه‌جانبه و پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی، تکمیل زنجیره ارزش از چاه تا تأسیسات فرآورش، افق جدیدی را پیش‌روی جهش تولید نفت خام کشور گشوده است. در این چارچوب، بهره‌برداری کامل از واحد فرآورش مرکزی نفت خام (CTEP) آزادگان جنوبی، نقطه عطفی بزرگ در ایجاد زیرساخت‌های پایدار برای بهره‌برداری حداکثری از پتانسیل تولیدی این میدان راهبردی محسوب می‌شود و نقشه راه صنعت نفت را وارد فاز شتابان توسعه ساخته است.
پایان فاز نخست و جهش تولید آزادگان جنوبی به ۱۸۳ هزار بشکه
در جریان اجرای برنامه‌های فاز نخست توسعه میدان نفتی آزادگان جنوبی، گام‌های اجرایی و مهندسی سنگینی برداشته شد تا ضریب برداشت از این میدان مشترک به شکل محسوسی ارتقا یابد. در طول این فاز بنیادین، عملیات حفاری، تکمیل و راه‌اندازی ۲۰۳ حلقه چاه نفت با موفقیت به سرانجام رسید و ساختار تولید میدانی به شکل بنیادین سامان یافت. خروجی این اقدامات گسترده، رشد ملموس و شتابان در آمار تولید روزانه بوده است؛ به‌گونه‌ای که تولید نفت آزادگان جنوبی از حدود ۱۳۰ هزار بشکه در روز در ابتدای آغاز به کار دولت چهاردهم، با افزایشی چشمگیر به بیش از ۱۸۳ هزار بشکه در روز دست یافته است.
همچنین در زمان تحویل پروژه به پیمانکار جدید، مجموع تولید نفت میادین آزادگان شمالی و جنوبی روی‌هم‌رفته به رقمی معادل ۲۳۷ هزار بشکه در روز می‌رسید. این تغییر مسیر و آهنگ افزایشی تولید، اثبات‌کننده اهمیت راهبردی تثبیت سازوکارهای مهندسی و برداشت حداکثری از مخازن مشترک در غرب کارون است.
راه‌اندازی کامل CTEP؛ بزرگ‌ترین مرکز فرآورش نفت ایران
بهره‌برداری کامل از تأسیسات فرآورش مرکزی نفت خام (CTEP) طرح آزادگان جنوبی با دارا بودن چهار ردیف فرآورش نفت، سبب شده تا این مجتمع صنعتی با ظرفیت نهایی ۳۲۰ هزار بشکه در روز به‌عنوان بزرگ‌ترین و کامل‌ترین مرکز فرآورش نفت خام در سراسر کشور شناخته شود. پیش از تکمیل ردیف‌های اولیه، ردیف‌های C و D این طرح که در دی‌ماه پارسال با فرمان رئیس‌جمهوری وارد چرخه عملیاتی شده بودند، نقش مهمی در ارتقای اولیه تولید ایفا کردند؛ به‌طوری‌که ردیف سوم در بیست و نهم اسفندماه ۱۴۰۳ راه‌اندازی و در بیست و چهارم اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴ به تولید پایدار رسید و ردیف چهارم نیز در سی‌ام آذرماه ۱۴۰۴ راه‌اندازی و چهارم دی‌ماه وارد مدار تولید پایدار شد.
در گام بعد، تکمیل ردیف‌های اول و دوم (A و B) از بهمن‌ماه ۱۴۰۴ پیگیری شد که با نصب موفقیت‌آمیز دو دستگاه تفکیک‌گر فوق‌سنگین هریک به وزن ۱۰۲ تن، قطر ۶.۸ متر و طول ۳۳ متر همراه بود. پس از اجرای پیش‌راه‌اندازی، تست تجهیزات و هماهنگی سامانه‌ها، با اعمال یک توقف کوتاه چهارروزه برای یکپارچه‌سازی سیستم‌های کنترل و ایمنی ردیف‌های اول و دوم با ردیف‌های سوم و چهارم، مجوز ورود نفت صادر شد و در نهایت در نوزدهم مهرماه ۱۴۰۵، ظرفیت کامل ۳۲۰ هزار بشکه‌ای فرآورش نفت در این مرکز به ثمر نشست.
نقش محوری آزادگان در رکورد ۸۲۰ هزار بشکه‌ای غرب کارون
تکمیل پروژه فرآورش مرکزی آزادگان جنوبی تنها دستاوردی محلی نیست، بلکه زیرساختی مادر برای کلیت حوضه غرب کارون به شمار می‌رود. با عملیاتی شدن ظرفیت ۳۲۰ هزار بشکه‌ای این مرکز، سقف تجمعی ظرفیت فرآورش و بهره‌برداری نفت در مجموعه میدان‌های نفتی غرب کارون به رقم استثنایی ۸۲۰ هزار بشکه در روز صعود کرده است. این مرکز به دلیل موقعیت جغرافیایی و طراحی پیشرفته فرایندی، نقشی اساسی در سامانه‌های انتقال، فرآورش و تثبیت نفت منطقه بر عهده دارد و بستری مطمئن و پایدار برای توسعه ظرفیت سایر میادین اقماری و همجوار فراهم می‌آورد. با احتساب این تحولات، پیشرفت کلی طرح آزادگان جنوبی از مرز ۸۰ درصد فراتر رفته و پرونده بخش اصلی تأسیسات سطحی نفت به سرانجام قطعی رسیده است؛ دستاوردی که در هماهنگی نزدیک میان شرکت مهندسی و توسعه نفت، گروه پتروپارس، کارفرما، پیمانکاران فرعی و بدنه فنی و مهندسی کشور حاصل شده است.
پایداری توسعه آزادگان در شرایط جنگ و فشارهای خارجی
یکی از درخشان‌ترین ابعاد عملیاتی پروژه توسعه میدان آزادگان جنوبی، تداوم بی‌وقفه و شجاعانه فعالیت‌های عمرانی و مهندسی در بحبوحه شرایط پرمخاطره جنگ ۱۲روزه و جنگ تحمیلی سوم بوده است. در شرایطی که تهدیدات میدانی می‌توانست منجر به رکود پروژه‌ها شود، هیچ‌گونه توقف یا افت تکلیفی در تولید نفت صورت نگرفت و فعالیت‌های توسعه‌ای با تمام قوا دنبال شد. در این ایام سخت، حدود ۳۰ دکل حفاری در میادین مختلف تحت مدیریت فعال بودند که تنها برای حدود یک هفته و صرفاً به‌منظور رعایت تمهیدات سخت‌گیرانه ایمنی کارشان به حالت تعلیق درآمد و سپس به سرعت ازسرگرفته شد.
حتی در حوزه لجستیک بین‌المللی، هرچند تردد دریایی برای تأمین شمار محدودی از اقلام سنگین نظیر دستگاه‌های تفکیک‌گر با وقفه‌هایی کوتاه‌مدت مواجه شد، اما کارشناسان پروژه با مدیریت بهینه ریسک اجازه ندادند این مسأله مسیر پیشرفت را سد کند؛ در نتیجه ردیف‌های اول و دوم بدون تأخیر عمده تکمیل شدند و تولید ملی در آزمونی بزرگ پایدار ماند.
ساماندهی محیط زیست با مهار ۲۰۰ میلیون فوت مکعب گاز همراه
توسعه در میدان نفتی آزادگان جنوبی تک‌بعدی نبوده و الزامات زیست‌محیطی و مدیریت بهینه منابع انرژی در کانون طراحی‌های آن قرار دارد. بخش گازهای همراه نفت، تنها گام باقی‌مانده از پروژه CTEP آزادگان است که کلیه توان و تمرکز عوامل اجرایی بر اتمام سریع آن معطوف شده است. در چارچوب این طرح، تأسیسات فرآورش و فشرده‌سازی گازهای همراه به بهره‌برداری خواهند رسید و طبق زمان‌بندی رسمی، ردیف نخست بخش گازی تا پایان سال جاری رسماً به چرخه مدار می‌پیوندد.
با بهره‌برداری کامل از واحدهای فرآورش گاز، این مرکز قادر خواهد بود روزانه ۲۰۰ میلیون فوت مکعب استاندارد گاز همراه نفت را جمع‌آوری کرده و به‌جای سوزاندن در مشعل‌ها، جهت تصفیه و استفاده بهداشتی و صنعتی به کارخانه NGL ۳۲۰۰ ارسال نماید؛ اقدامی که افزون بر ارزش‌آفرینی کلان اقتصادی و تغذیه صنایع پایین‌دستی پتروشیمی، تأثیر زیست‌محیطی بسیار مثبتی بر اتمسفر منطقه غرب کارون به جا خواهد گذاشت.
آغاز فاز دوم توسعه یکپارچه و گسترش دیپلماسی انرژی
با اختتام قطعی فاز نخست توسعه آزادگان جنوبی، گام بعدی با هدف‌گذاری بسیار وسیع‌تری کلید خورده است. از اردیبهشت‌ماه، فاز دوم طرح به‌صورت یکپارچه برای کل میدان مشترک آزادگان (شمالی و جنوبی) وارد فازهای عملیاتی شامل مطالعات عمیق مهندسی، طراحی فرایندها، برگزاری مناقصات کلان و تأمین دکل‌های سنگین حفاری، پمپ‌های پیشرفته درون‌چاهی و ادوات مدرن تکمیل چاه شده است. همگام با این توسعه میدانی، رویکرد توسعه متوازن و چندوجهی در سایر پروژه‌های غرب کارون نیز جریان دارد؛ از جمله در میدان مشترک سهراب که پس از بازنگری طرح‌ها جهت کاهش آسیب به زیست‌بوم تالاب هورالعظیم، مجوزهای رسمی محیط‌زیستی صادر و عملیات ادامه یافته است، یا در نیروگاه ۴۳۵ مگاواتی غرب کارون که با تأمین نیاز ۱۰۰ مگاواتی تأسیسات، حدود ۳۰۰ مگاوات برق مازاد و پایدار را از سال ۱۴۰۰ تاکنون در اختیار شبکه سراسری کشور قرار می‌دهد. افزون بر این، درهای سرمایه‌گذاری خارجی نیز برای تداوم مشارکت شرکت‌های چینی در میادینی نظیر یادآوران و پیگیری قراردادهای توسعه‌ای با شرکت‌های روسی در میادین آبان، پایدار غرب، چشمه‌خوش، دالپری و پایدار شرق—به‌ویژه در حوزه تأمین پمپ‌های درون‌چاهی—همچنان باز بوده و آزادگان جنوبی را در رأس زنجیره‌ای از ثروت‌آفرینی، استقلال صنعتی و هم‌افزایی فناورانه قرار داده است.
محمدحسین سیف اللهی مقدم
