به گزارش تابناک؛مهماتی که حاصل تلاش متخصصان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است و نشان می‌دهد میدان نبرد قرن بیست و یکم بیش از آنکه به قدرت انفجار وابسته باشد، به دقت، برد و هوشمندی متکی شده است.
اگر بخواهیم داستان بالابان را از ابتدا تعریف کنیم، باید به یک واقعیت ساده، اما مهم اشاره کنیم؛ در جنگ‌های امروز نزدیک شدن به هدف، خودش یک خطر بزرگ محسوب می‌شود. در دهه‌های گذشته، خلبانان برای انهدام یک هدف مجبور بودند تا فاصله نسبتاً کمی به آن نزدیک شوند. هرچه هواپیما به هدف نزدیک‌تر می‌شد، احتمال برخورد با موشک‌های زمین به هوا، سامانه‌های پدافندی، توپ‌های ضدهوایی و حتی جنگنده‌های دشمن افزایش پیدا می‌کرد.
بالابان دقیقاً فرزند همین فلسفه است.
همین مسئله باعث شد مهندسان نظامی در سراسر جهان به دنبال راه‌حلی باشند که هواگرد بتواند از فاصله‌ای امن حمله کند. نتیجه این تفکر، تولد نسل جدیدی از مهمات بود؛ مهماتی که پس از رها شدن، دیگر صرفاً یک جسم سقوط‌کننده نبودند، بلکه به پرنده‌هایی کوچک و بدون موتور تبدیل می‌شدند که می‌توانستند مسیر خود را تا لحظه برخورد ادامه دهند.
در نگاه اول شاید ظاهر آن چندان پیچیده به نظر نرسد. اما پشت این بدنه نسبتاً ساده، مجموعه‌ای از فناوری‌های آیرودینامیکی، هدایتی و کنترلی قرار دارد که آن را از یک بمب معمولی جدا می‌کند. مهم‌ترین ویژگی بالابان، بال‌های بازشونده آن است. در لحظه رهاسازی، مهمات هنوز ابعاد نسبتاً فشرده‌ای دارد، اما پس از جدا شدن از هواگرد، بال‌ها باز می‌شوند و بمب وارد مرحله گلاید یا پرواز بدون موتور می‌شود.
در واقع بالابان بیش از آنکه یک بمب سنتی باشد، شبیه یک گلایدر رزمی کوچک است.
همین ویژگی باعث می‌شود برد عملیاتی آن نسبت به بمب‌های سقوط آزاد به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند. به زبان ساده، هواگرد حامل می‌تواند در فاصله‌ای امن‌تر قرار بگیرد، مهمات را رها کند و اجازه دهد بالابان باقی مسیر را خودش طی کند.
اما جذابیت اصلی ماجرا فقط به بال‌های بازشونده ختم نمی‌شود.آنچه یک مهمات هدایت‌پذیر را ارزشمند می‌کند، توانایی آن در پیدا کردن مسیر است. در بمب‌های قدیمی، باد، ارتفاع، سرعت هواپیما و ده‌ها عامل دیگر می‌توانستند روی نقطه برخورد تأثیر بگذارند. اما در مهمات هوشمند، سامانه هدایت دائماً وضعیت را ارزیابی می‌کند و تلاش می‌کند خطا را به حداقل برساند.
این همان تفاوتی است که جنگ‌های مدرن را متحول کرده است.
در جنگ جهانی دوم برای نابودی یک پل یا یک انبار مهمات، گاهی صد‌ها بمب رها می‌شد تا شاید چند مورد به هدف اصابت کنند. امروز یک مهمات هدایت‌پذیر می‌تواند همان مأموریت را با دقتی چندین برابر انجام دهد. فناوری نظامی گاهی عجیب است؛ بشر ابتدا راه ساخت هزاران بمب را یاد گرفت و بعد تازه فهمید شاید بهتر باشد دقیق‌تر هدف بگیرد.
از منظر فنی، بالابان را باید در خانواده مهمات دورایستا یا Stand-Off قرار داد. مهماتی که فلسفه وجودی آنها افزایش فاصله میان سلاح و خطر است. در نبرد‌های مدرن، هر کیلومتر فاصله بیشتر می‌تواند شانس بقا را افزایش دهد. به همین دلیل کشور‌های مختلف میلیارد‌ها دلار صرف توسعه چنین سامانه‌هایی کرده‌اند.
ساخت یک بمب هدایت‌پذیر در ظاهر ساده‌تر از ساخت یک موشک کروز یا موشک بالستیک به نظر می‌رسد، اما واقعیت چیز دیگری است. برای توسعه چنین سامانه‌ای باید مجموعه‌ای از فناوری‌های مختلف کنار یکدیگر قرار بگیرند؛ از طراحی آیرودینامیکی و تحلیل جریان هوا گرفته تا سامانه‌های ناوبری، رایانه پروازی، عملگر‌های کنترلی، حسگر‌ها و الگوریتم‌های هدایت.
در حقیقت ارزش واقعی پروژه‌هایی مانند بالابان در همین زنجیره فناوری نهفته است.
وقتی یک مهمات پس از رها شدن بتواند موقعیت خود را تشخیص دهد، مسیرش را اصلاح کند و به سمت نقطه تعیین‌شده حرکت کند، پشت این عملکرد ده‌ها شاخه مختلف مهندسی قرار گرفته‌اند. این دیگر صرفاً یک بمب نیست؛ یک سامانه پروازی کامل است که فقط موتور ندارد.
اما اهمیت بالابان برای ایران فقط به خود مهمات محدود نمی‌شود.
یکی از نکات جالب درباره بالابان، ارتباط آن با مأموریت‌های دریایی است. محیط دریا یکی از پیچیده‌ترین میدان‌های نبرد برای تسلیحات هدایت‌پذیر محسوب می‌شود. انعکاس امواج از سطح آب، شرایط جوی متغیر، رطوبت بالا و تحرک مداوم اهداف باعث می‌شود عملیات در این محیط دشوارتر از بسیاری از مأموریت‌های زمینی باشد.
به همین دلیل ورود نیروی دریایی ارتش به حوزه طراحی و توسعه چنین مهماتی اهمیت ویژه‌ای دارد. زیرا نبرد دریایی مدرن دیگر صرفاً به موشک‌های ضدکشتی محدود نمی‌شود. امروز ترکیبی از پهپادها، موشک‌ها و مهمات هدایت‌پذیر دقیق، چهره جنگ در دریا را تغییر داده‌اند.
از دیدگاه عملیاتی، بالابان می‌تواند به هواگرد حامل اجازه دهد بدون ورود مستقیم به منطقه تهدید، هدف را مورد حمله قرار دهد. این موضوع مخصوصاً در برابر سامانه‌های پدافندی مدرن اهمیت پیدا می‌کند. هرچه زمان حضور هواگرد در منطقه خطر کمتر باشد، احتمال بقا بیشتر خواهد بود.
اما شاید مهم‌ترین نکته درباره بالابان، تغییری باشد که در نگاه به قدرت هوایی ایجاد می‌کند.
زمانی قدرت هوایی با تعداد بمب‌ها و حجم انفجار سنجیده می‌شد. هرچه مهمات بیشتری حمل می‌کردی، قدرتمندتر به نظر می‌رسیدی. اما امروز معیار اصلی چیز دیگری است؛ دقت. اگر بتوانی با یک مهمات، همان کاری را انجام دهی که قبلاً به ده‌ها بمب نیاز داشت، عملاً وارد نسل جدیدی از نبرد شده‌ای.
بالابان را باید در همین چارچوب تحلیل کرد. این مهمات قرار نیست رکورد بزرگ‌ترین کلاهک یا بیشترین قدرت انفجار را بشکند. فلسفه وجودی آن افزایش دقت، افزایش برد مؤثر و کاهش ریسک برای هواگرد حامل است.
در دنیای امروز، جنگنده‌ای که مجبور باشد روی سر هدف قرار بگیرد، در واقع بخشی از مزیت خود را از دست داده است. میدان نبرد مدرن متعلق به سلاح‌هایی است که بتوانند دورتر ببینند، دورتر پرتاب شوند و دورتر اصابت کنند.
به همین دلیل بالابان را می‌توان نمادی از تغییر نسل تسلیحات هوایی ایران دانست؛ حرکتی از بمب‌های سقوط آزاد سنتی به سمت مهماتی که پس از رها شدن تازه مأموریت اصلی‌شان آغاز می‌شود.
جذاب‌ترین بخش داستان بالابان شاید همین باشد که این سلاح در اصل یک تناقض مهندسی است. یک بمب قرار است سقوط کند، اما بالابان قبل از رسیدن به زمین تصمیم می‌گیرد پرواز کند. همین چند ثانیه پرواز اضافه، همان چیزی است که می‌تواند تفاوت میان یک حمله معمولی و یک حمله دقیق را رقم بزند. در جنگ‌های قرن بیست و یکم، گاهی سرنوشت یک نبرد نه به قدرت انفجار، بلکه به چند متر خطای کمتر بستگی دارد و بالابان دقیقاً برای همین چند متر ساخته شده است.
