از هشدار صندوق جهانی پول درباره اقتصاد ایران تا اثر بازگشایی مدارس بر افزایش قیمت تاکسی‌های اینترنتی +فیلم

جنگ ۴۰روزه چه چشم‌اندازی برای اقتصاد ایران ترسیم کرده و کدام بخش‌ها بیشترین تأثیر را از پیامدهای آن می‌پذیرند؟ در این برنامه، پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول از رشد منفی ۷.۶ درصدی اقتصاد و تورم ۷۸.۶ درصدی در سال ۲۰۲۶ را بررسی می‌کنیم؛ از تغییرات قیمت تاکسی‌های اینترنتی در آغاز سال تحصیلی و افت واردات تلفن همراه تا عملکرد ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید که در نیمه نخست سال به ۳۰۳ همت رسیده است. در بخش بین‌الملل نیز به چالش‌های عربستان برای حفظ برنامه‌های توسعه گردشگری، هوانوردی و جذب سرمایه‌گذاری در سایه حملات یمن می‌پردازیم.

با «تیتر یک» امروز، سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵ همراه باشید.

اثر بازگشایی مدارس بر افزایش قیمت تاکسی‌های اینترنتی

با شروع سال تحصیلی، ترافیک صبحگاهی می‌تواند بر قیمت تاکسی‌های اینترنتی اثر بگذارد؛ اما شدت این تغییر در ساعات مختلف روز یکسان نیست.

بررسی داده‌های قیمت سفر نشان می‌دهد در حالی که متوسط هزینه سفر با خودرو پس از شروع سال تحصیلی تغییر محسوسی نداشته، هزینه سفر با موتورسیکلت افزایش یافته است. با این حال، برای بررسی دقیق‌تر رابطه آغاز سال تحصیلی و قیمت سفر، باید تفاوت ساعات روز را نیز در نظر گرفت.

نتایج برآورد رگرسیونی روی ۸۱۰ مشاهده نشان می‌دهد قیمت سفر در ساعت ۷ صبح، هم‌زمان با شروع سال تحصیلی، حدود ۱۸ درصد افزایش داشته است. این اثر در ساعت ۱۲ ظهر به حدود ۳.۷ درصد می‌رسد و در ساعت ۵ بعدازظهر تقریباً از بین می‌رود.

این تفاوت نشان می‌دهد تغییر قیمت سفر پس از آغاز سال تحصیلی در همه ساعات روز به یک اندازه نیست و افزایش قیمت در ساعات ابتدایی صبح برجسته‌تر است. البته این نتایج به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که ترافیک علت مستقیم افزایش قیمت بوده است؛ عواملی مانند میزان تقاضا و تعداد رانندگان فعال نیز می‌توانند در شکل‌گیری قیمت نقش داشته باشند.

 تاب‌آوری اقتصاد جهان زیر سایه جنگ؛ چشم‌انداز تیره ایران در ۲۰۲۶

صندوق بین‌المللی پول در گزارش «چشم‌انداز اقتصاد جهانی» اکتبر ۲۰۲۶ با عنوان «تاب‌آوری تحت فشار، انتخاب‌های فوری»، از اقتصادی سخن می‌گوید که با وجود عبور از شوک‌های پیاپی، فضای محدودی برای مقابله با بحران‌های تازه دارد. در این میان، جنگ در خاورمیانه و رونق سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، دو نیروی مهمی هستند که مسیر اقتصاد جهانی را شکل می‌دهند.

برآوردهای صندوق نشان می‌دهد رشد اقتصادی جهان از ۳.۵ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۳.۱ درصد در سال ۲۰۲۶ کاهش می‌یابد و در سال ۲۰۲۷ به ۳.۴ درصد می‌رسد. هم‌زمان، افزایش قیمت انرژی و مواد غذایی، نرخ تورم جهانی را در سال جاری میلادی به ۴.۷ درصد می‌رساند.

جنگ در خاورمیانه و اختلال در تنگه هرمز، هزینه‌های انرژی و تجارت را افزایش داده و اقتصاد کشورها را به شکل متفاوتی تحت تأثیر قرار داده است. صادرکنندگان انرژی ممکن است از افزایش قیمت‌ها منتفع شوند، اما واردکنندگان انرژی با فشارهای تورمی و خطر کاهش رشد روبه‌رو هستند. در سوی دیگر، سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی فرصت‌های تازه‌ای ایجاد کرده، هرچند منافع آن میان کشورها به‌طور یکسان توزیع نمی‌شود.

صندوق بین‌المللی پول در این شرایط بر ضرورت انضباط مالی دولت‌ها، حمایت‌های معیشتی هدفمند و تقویت مقابله با اجتناب مالیاتی تأکید دارد؛ سیاست‌هایی که می‌توانند توان اقتصادها برای مواجهه با شوک‌های آینده را تقویت کنند.

اما در میان این تصویر جهانی، چشم‌انداز ایران نگران‌کننده‌تر است. صندوق پیش‌بینی می‌کند رشد اقتصادی ایران از منفی ۰.۹ درصد در سال ۲۰۲۵ به منفی ۷.۶ درصد در سال ۲۰۲۶ برسد. همچنین تورم ۷۸.۶ درصدی و افزایش نرخ بیکاری به ۹.۲ درصد برای اقتصاد ایران پیش‌بینی شده است.

به این ترتیب، در حالی که اقتصاد جهان با کندی رشد و شوک‌های تازه دست‌وپنجه نرم می‌کند، ایران با ترکیبی سنگین‌تر از رکود، تورم و فشار بر بازار کار مواجه است.

اختلال در واردات موبایل؛ رونق بازار دست‌دوم‌ها و تعمیرات

بازار موبایل ایران در پنج سال گذشته با افت قابل‌توجه واردات روبه‌رو شده است. واردات تجاری تلفن همراه از حدود ۱۷.۹ میلیون دستگاه در سال ۱۴۰۰ به ۸.۴ میلیون دستگاه رسیده و ارزش واردات نیز از ۴.۲۹ میلیارد دلار به حدود ۱.۶ میلیارد دلار کاهش یافته است. این روند در شرایطی ادامه پیدا کرده که سیاست‌های ارزی، محدودیت‌های وارداتی و کاهش قدرت خرید خانوارها، بازار موبایل را تحت فشار قرار داده‌اند.

در سال‌های گذشته، محدودیت واردات گوشی‌های گران‌قیمت و ممنوعیت رجیستری برخی مدل‌های آیفون، مسیر ورود تلفن همراه به کشور را تغییر داد. با وجود بازگشایی واردات برخی مدل‌های آیفون در پاییز ۱۴۰۳، روند کلی واردات همچنان نزولی باقی ماند.

اما اکنون در سال ۱۴۰۵، اختلال در حمل‌ونقل هوایی نیز به چالش‌های این بازار اضافه شده است. با توجه به وابستگی بالای واردات موبایل به مسیرهای هوایی و محدودیت‌های لجستیکی منطقه، این پرسش مطرح است که تداوم اختلال‌ها تا چه اندازه می‌تواند عرضه گوشی در بازار ایران را کاهش دهد و قیمت‌ها را افزایش دهد.

از سوی دیگر، افزایش قیمت‌ها و محدودیت دسترسی به گوشی نو، توجه مصرف‌کنندگان را بیش از گذشته به بازار گوشی‌های دست‌دوم و تعمیرات جلب کرده است؛ بازاری که خود با چالش‌هایی مانند خریدوفروش گوشی‌های کارکرده و استفاده از تلفن همراه به‌عنوان بخشی از پیش‌پرداخت معاملات روبه‌روست.

در این قسمت از «تیتر یک» اکوایران، با سعید اشتیاقی، نایب‌رئیس اتحادیه فروشندگان تلفن همراه، درباره چشم‌انداز واردات، احتمال کمبود کالا و آینده بازار موبایل گفت‌وگو کرده‌ایم.

 عملکرد ابزارهای مختلف تامین مالی در نیمه نخست

مجموع عملکرد ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به ۳۰۳ همت رسید؛ رقمی که در مقایسه با ۲۵.۴ همت در مدت مشابه سال گذشته، از رشد بیش از ۱۲ برابری این شیوه تأمین مالی حکایت دارد. تازه‌ترین گزارش بانک مرکزی نشان می‌دهد که ابزارهای اعتباری جدید به‌تدریج سهم بیشتری در تأمین مالی بنگاه‌ها و خانوارها پیدا کرده‌اند.

تأمین مالی زنجیره تولید با هدف تسهیل دسترسی بنگاه‌ها به سرمایه در گردش، کاهش فشار بر تسهیلات نقدی بانک‌ها و هدایت منابع به فعالیت‌های اقتصادی طراحی شده است. در این شیوه، اعتبار در طول زنجیره تولید و توزیع جریان پیدا می‌کند و می‌تواند نیاز مالی تولیدکنندگان، تأمین‌کنندگان و خریداران را پوشش دهد.

بر اساس گزارش بانک مرکزی، برات الکترونیکی زنجیره تولید یکی از ابزارهای دارای بیشترین رشد بوده است. ارزش صدور این برات‌ها در نیمه نخست سال به ۲۲۵.۱۵ همت رسید؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل حدود ۱۲.۷ همت بود. رشد ۱۶۷۲.۸ درصدی این ابزار با افزایش تعداد بانک‌های فعال و گسترش صنایع استفاده‌کننده همراه شده است.

در همین دوره، تأمین مالی اعتباری خانوار از طریق کارت رفاهی متصل به اوراق گام به ۱۴۸.۷ همت رسید؛ در حالی که عملکرد این ابزار در شش‌ماهه نخست سال گذشته تنها ۲.۵ همت بود. همچنین تأمین مالی از طریق اوراق گام با رشد ۳۷۹ درصدی به ۵۹.۶ همت رسید و فاکتورینگ نیز ۳۵.۴ همت از مطالبات قراردادی را پوشش داد.

با وجود رشد چشمگیر ارقام، پرسش مهم این است که گسترش این ابزارها تا چه اندازه می‌تواند دسترسی واقعی بنگاه‌ها به سرمایه در گردش را بهبود دهد، وابستگی تولید به تسهیلات نقدی را کاهش دهد و به رفع تنگنای اعتباری در اقتصاد ایران کمک کند.

 گزینه‌های محدود ریاض برای پاسخ به حملات یمن

عربستان سعودی سال‌هاست که میلیاردها دلار برای تبدیل‌شدن به قطب هوانوردی، گردشگری، فناوری و سرمایه‌گذاری منطقه هزینه می‌کند. پروژه‌هایی مانند نئوم و برنامه‌های گسترده توسعه صنعت هوانوردی، بخشی از چشم‌انداز محمد بن‌سلمان برای کاهش وابستگی اقتصاد این کشور به نفت هستند. اما تشدید حملات به زیرساخت‌های عربستان می‌تواند این مسیر را با چالش‌های جدی روبه‌رو کند.

اهمیت حمله به فرودگاه‌های سعودی فقط به خسارت‌های فیزیکی محدود نمی‌شود. فرودگاه‌ها دروازه ورود گردشگران، مدیران شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران خارجی‌اند و هرگونه تردید درباره امنیت پروازها می‌تواند ارتباط عربستان با اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. لغو سفرهای کاری، عقب‌نشینی سرمایه‌گذاران و برهم خوردن رویدادهای اقتصادی، هزینه‌هایی هستند که ممکن است از مرز خسارت‌های نظامی فراتر بروند.

از سوی دیگر، افزایش هزینه‌های دفاعی و تهدید زیرساخت‌های انرژی، منابع مالی بیشتری را به سمت امنیت سوق می‌دهد؛ منابعی که می‌توانستند صرف توسعه اقتصادی و اجرای پروژه‌های بلندپروازانه شوند.

ریاض اکنون با یک معضل دشوار روبه‌روست: تشدید عملیات نظامی می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و امنیتی را افزایش دهد و مذاکره با انصارالله نیز ممکن است با هزینه‌های سیاسی و راهبردی همراه باشد. در چنین شرایطی، مسئله فقط متوقف‌کردن حملات نیست؛ بلکه توانایی عربستان برای حفظ امنیت سرمایه‌گذاری و ادامه مسیر تنوع‌بخشی به اقتصاد نیز مطرح است.

در این گزارش بررسی می‌کنیم که جنگ یمن چگونه می‌تواند آینده برنامه‌های اقتصادی عربستان را تحت تأثیر قرار دهد و ریاض برای خروج از این بن‌بست چه گزینه‌هایی پیش رو دارد.

آخرین نفس‌های پارک جنگلی توس نوذر

یک فعال محیط زیست در استان کردستان با ارسال چند عکس و ویدئو برای اکوایران از خشک شدن چند پارک جنگلی در سنندج خبر داده است. در برنامه تیتر یک امروز این موضوع را بررسی کردیم.