خبرگزاری مهر، گروه جامعه؛ بلیت تهران ـ مشهد را میخرید، سوار اتوبوس میشوید و سفر را آغاز میکنید؛ اما چند ساعت بعد، پیش از رسیدن به مقصد، از شما میخواهند پیاده شوید و سوار یک خودروی سواری شوید تا ادامه مسیر را طی کنید. اگر این تغییر وسیله بدون اطلاع و رضایت مسافر انجام شود، دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک تصمیم اجرایی برای ادامه سفر دانست؛ چراکه در صورت بروز حادثه، پرسش مهمی مطرح میشود: مسئولیت جان و مال مسافر در ادامه مسیر با چه کسی است؟
موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که در برخی مسیرهای کمتقاضا، به دلیل پایین بودن تعداد مسافران، ادامه سفر با خودروی سواری انجام شود. برای نمونه، ممکن است مسافری بلیت مقصد مشهد را خریداری کند، اما در قوچان از اتوبوس پیاده شده و با خودرویی که از قبل برای انتقال او هماهنگ شده است، راهی مشهد شود.
در چنین شرایطی، مسافر نهتنها وسیله نقلیهای متفاوت از آنچه برای آن بلیت خریده در اختیار دارد، بلکه ممکن است نداند خودروی جایگزین متعلق به چه کسی است، راننده آن چه شرایطی دارد و مسئولیت این بخش از سفر بر عهده کدام شخص یا مجموعه است.
بلیت اتوبوس، اما ادامه مسیر با خودروی دیگر
مسافر هنگام خرید بلیت، تنها یک مقصد را انتخاب نمیکند؛ بلکه برای یک خدمت حملونقل مشخص هزینه میپردازد و انتظار دارد شرکت حملونقل، او را مطابق شرایط اعلامشده تا مقصد برساند.
اگر مسافر بدون اطلاع قبلی در میانه راه از اتوبوس پیاده و با خودروی دیگری جابهجا شود، شرایط قراردادی و نحوه ارائه خدمت تغییر کرده است. در این حالت، مشخص بودن مسئولیت شرکت حملونقل اهمیت ویژهای پیدا میکند؛ بهخصوص اگر خودروی دوم تحت پوشش و مسئولیت مستقیم شرکت نباشد.
سؤال اصلی زمانی جدیتر میشود که خودروی جایگزین در ادامه مسیر دچار حادثه شود. آیا شرکت صادرکننده بلیت همچنان مسئول است؟ آیا مسئولیت متوجه راننده خودروی سواری خواهد بود؟ وضعیت بیمه مسافر چگونه است و خسارت او از چه محلی باید جبران شود؟
وکیل: تغییر وسیله بدون رضایت مسافر، نقض تعهد شرکت است
حمیدرضا حاجی اسفندیاری، وکیل پایه یک دادگستری، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ابعاد حقوقی این موضوع گفت: وقتی مسافر برای یک مسیر مشخص بلیت اتوبوس خریداری میکند، میان او و شرکت حملونقل یک رابطه حقوقی شکل میگیرد و شرکت متعهد است مسافر را مطابق شرایط اعلامشده و مورد توافق تا مقصد برساند.
وی افزود: اگر برای مثال بلیت تهران ـ مشهد فروخته شود اما شرکت از ابتدا قصد داشته باشد مسافر را در قوچان پیاده کرده و ادامه مسیر را با خودرو یا وسیله دیگری انجام دهد، بهویژه اگر این موضوع پیش از سفر به مسافر اعلام نشده باشد، این اقدام میتواند نقض تعهد شرکت بدون رضایت مسافر و تخلف از مقررات حملونقل جادهای تلقی شود.
این وکیل دادگستری با اشاره به مقررات ناظر بر فعالیت شرکتهای حملونقل مسافر اظهار کرد: شرکت موظف است مسافر را با وسیله نقلیه ایمن و راننده واجد شرایط و در چارچوب صورتوضعیت و ضوابط سازمان راهداری و پلیس راهور جابهجا کند.
حاجی اسفندیاری ادامه داد: همچنین طبق ماده ۲۰۳ آییننامه راهنمایی و رانندگی، حمل مسافر با خودروی پلاک شخصی که مجوز حمل مسافر ندارد، اصولاً ممنوع است؛ مگر در موارد اضطراری و با اجازه پلیس. بنابراین اگر شرکت به صورت برنامهریزیشده مسافران را در میانه مسیر سوار خودروهای شخصی کند، موضوع میتواند از سوی مراجع نظارتی و قضایی قابل پیگیری باشد.
اگر خودروی جایگزین تصادف کند چه میشود؟
به گفته این وکیل، مسئولیت شرکت حملونقل لزوماً با پیاده شدن مسافر از اتوبوس پایان پیدا نمیکند.
وی توضیح داد: اگر خودروی جایگزین را شرکت یا عوامل آن هماهنگ کرده باشند، صرف اینکه مسافر هنگام وقوع تصادف دیگر داخل اتوبوس نبوده، لزوماً مسئولیت شرکت را از بین نمیبرد؛ زیرا تعهد شرکت در قرارداد حمل همچنان میتواند ادامه داشته باشد و شرکت متعهد بوده است مسافر را با وسیله نقلیه مشخص و مطابق شرایط مقرر تا مقصد برساند.
حاجی اسفندیاری افزود: اگر انتخاب خودروی نامناسب، استفاده از راننده فاقد صلاحیت یا نحوه انتقال مسافر در ایجاد خسارت مؤثر بوده باشد، مسئولیت مدنی شرکت نیز قابل بررسی است.
وی در عین حال گفت: در کنار شرکت، راننده خودروی جایگزین نیز در صورت تقصیر در وقوع تصادف، مسئولیت خود را خواهد داشت.
بیمه مسافر در حادثه چه وضعیتی دارد؟
این وکیل دادگستری درباره جبران خسارت مسافر نیز اظهار کرد: از نظر قانون بیمه اجباری شخص ثالث، مسافر اصولاً شخص ثالث محسوب میشود و خسارت بدنی او از محل بیمه وسیله نقلیه مسبب حادثه قابل پیگیری است.
وی ادامه داد: حتی اگر خودرو بیمه معتبر نداشته باشد، در موارد مقرر قانونی، صندوق تأمین خسارتهای بدنی برای حمایت از زیاندیدگان پیشبینی شده است.
حاجی اسفندیاری درباره جنبه کیفری این موضوع نیز گفت: خودِ تغییر وسیله نقلیه از اتوبوس به خودروی سواری الزاماً جرم مستقلی با مجازات مشخص نیست؛ اما این اقدام میتواند تخلف شرکت حملونقل باشد و بر اساس مقررات مربوط به فعالیت شرکتهای حملونقل جادهای، در سازمان راهداری و سایر نهادهای ذیربط مورد رسیدگی قرار گیرد.
وی افزود: اگر خودروی جایگزین نیز فاقد مجوز حمل مسافر باشد، تخلف مربوط به آن وسیله نقلیه نیز به صورت جداگانه قابل بررسی است.
این وکیل دادگستری خاطرنشان کرد: اگر چنین اقدامی به تصادف، جرح یا فوت مسافر منجر شود، موضوع ابعاد جدیتری پیدا میکند و علاوه بر جبران خسارت و پرداخت دیه، حسب مورد مسئولیت کیفری راننده و اشخاصی که تقصیر یا اقدام آنها در وقوع حادثه مؤثر بوده است نیز قابل بررسی خواهد بود.
کم بودن مسافر، مسئولیت شرکت را از بین نمیبرد
حاجی اسفندیاری در پایان تأکید کرد: کم بودن تعداد مسافران یا اقتصادی نبودن ادامه مسیر، بهخودیخود دلیل موجهی برای تغییر یکطرفه شرایط سفر نیست.
وی گفت: مسافر برای یک سفر مشخص بلیت خریداری کرده و حق دارد بداند با چه وسیلهای، تحت مسئولیت چه شرکتی و با چه پوشش و شرایطی قرار است به مقصد برسد. در مقابل، شرکت حملونقل نیز موظف است تعهدات خود نسبت به مسافر را انجام دهد و مقررات حملونقل را رعایت کند.
در نهایت، مسئله فقط این نیست که مسافر «بالاخره به مقصد رسیده است یا نه»؛ مسئله این است که در تمام طول مسیر، مسئولیت جان و مال او بر عهده چه کسی بوده و آیا این مسئولیت بهصورت شفاف و قانونی تعریف شده است یا خیر.
مهسا حیدری توچائی
