به گزارش خبرنگار اقتصادی تابناک؛ تصمیم تازه فدرال رزرو برای بالا بردن نرخ بهره، فقط یک خبر اقتصادی خشک و بانکی نبود؛ بلکه یک بمب خبری واقعی در فضای سیاسی و اقتصادی جهان به حساب میآمد. بانک مرکزی آمریکا بعد از سه سال توقف، بالاخره دست به کار شد و نرخ بهره را با یک افزایش ۰.۲۵ درصدی به حدود ۳.۹ درصد رساند.
این تصمیم درست زمانی گرفته شد که دونالد ترامپ در کاخ سفید بهشدت منتظر کاهش نرخ بهره بود تا مردم با وامهای ارزانتر نفس راحتی بکشند و حزبش در انتخابات پیشرو دست بالا را داشته باشد. اما کوین وارش، رئیس جدید فدرال رزرو که اتفاقاً با دست خود ترامپ به این صندلی رسیده، ترجیح داد استقلال این نهاد را حفظ کند و بهجای جلب رضایت رئیسجمهور، جلوی پیشروی تورم بایستد.
اما چرا فدرال رزرو در این موقعیت حساس دست به چنین کاری زد و تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا چطور تمام معادلات واشنگتن را به هم ریخت؟
وقتی تورم خیال پایین آمدن ندارد
واقعیت این است که آمارهای اقتصادی در آمریکا اصلاً وضعیت خوبی را نشان نمیدهند. شاخص تورم که بانک مرکزی هدف ۲ درصدی را برای آن در نظر گرفته، در ماه جولای به ۳.۷ درصد جهش کرد؛ در حالی که همین چند ماه قبل در بهار، نرخ تورم روی عدد ۲.۳ درصد قرار داشت. حتی اگر قیمت خوراک و سوخت را کنار بگذاریم، تورم اصلی و ریشهای اقتصاد به ۳.۳ درصد رسیده است.
از طرف دیگر، با اینکه پیشبینی میشد مردم بهخاطر گرانیها کمتر خرج کنند، آمارهای ماه آگوست نشان داد که خریدهای روزمره و خردهفروشی بیش از یک درصد رشد کرده است. در کنار این، غولهای فناوری هم پولهای هنگفتی را وارد ساخت مراکز داده و سختافزارهای هوش مصنوعی کردهاند. روندی که نشان می دهد جریان تقاضا در بازار هنوز داغ است و نرخهای بهره قبلی نتوانسته اقتصاد آمریکا را به اندازه کافی آرام کند. اما بنزینی که آتش تورم را دوباره روشن کرد، از جایی بسیار دورتر و از دل خاورمیانه زبانه کشید.
دست پنهان تنگه هرمز در جیب آمریکاییها
نقطه عطف ماجرا دقیقاً همینجاست. کوین وارش بعد از جلسه اخیر، بدون تعارف به این موضوع اشاره کرد و گفت اقتصاد جهان نمیتواند چشمش را روی بحرانها و درگیریهای داغ بینالمللی ببندد. اشاره او مستقیماً به بالا گرفتن درگیریهای نظامی میان ایران و آمریکا و خطراتی بود که شریان نفتی منطقه را تهدید میکند.
وقتی صدای پای جنگ در خلیج فارس و اطراف تنگه هرمز شنیده شد، اثرش خیلی سریع به پمپبنزینهای آمریکا رسید؛ طوری که قیمت بنزین تنها در عرض یک ماه بیش از ۷ درصد گران شد. ماجرا فقط قیمت نفت خام نبود؛ ریسک عبور نفتکشها از منطقه بالا رفت، شرکتهای بیمه هزینههای سنگینتری برای تردد کشتیها گذاشتند و هزینه کرایه حمل دریایی در سراسر دنیا یکباره بالا کشید.
در اقتصاد، نفت و بنزین فقط یک کالا نیستند، بلکه ستون فقرات جابهجایی و تولید هر کالایی به حساب میآیند. وقتی سوخت گران میشود، هزینه رساندن تخممرغ به مغازه، حمل لوازم خانگی و تولید قطعات صنعتی بالا میرود. اعضای فدرال رزرو فهمیدند اگر با نرخ بهره جلوی این گرانی را نگیرند، این گرانیِ وارداتی از خاورمیانه تمام بخشهای اقتصاد آمریکا را آلوده میکند و مهارش برای سالها ناممکن خواهد شد.
عصبانیت ترامپ در آستانه یک آزمون سخت
تنها هفت هفته تا انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا باقی مانده است؛ انتخاباتی که در آن مشخص میکند ترامپ در دو سال باقیمانده از ریاستجمهوریاش چقدر قدرت عمل خواهد داشت.
ترامپ که از این اقدام فدرال رزرو غافلگیر و خشمگین شده بود، در جمع خبرنگاران اعضای فدرال رزرو را «جمعی از سیاستمداران مغرض» خواند و مدعی شد آنها عمداً این کار را کردهاند تا به شانس جمهوریخواهان در انتخابات کنگره ضربه بزنند. چرا که بالا رفتن نرخ بهره یعنی گرانتر شدن اقساط وام مسکن، خرید خودرو و کارتهای اعتباری برای مردم عادی؛ مسائلی که مردم در پای صندوق رأی مستقیماً بابت آنها از حزب حاکم بازخواست میکنند. با این حال، تصمیم رئیس فدرال رزرو به بازار نشان داد که این نهاد حاضر نیست مهار تورم را فدای بازیهای سیاسی ترامپ کند.
دومینوی جهانی نرخ بهره؛ از بانک مرکزی انگلیس تا توکیو
این فقط واشنگتن نیست که زیر بار سنگین بحران خاورمیانه رفته است؛ جراکه بانک مرکزی اروپا هفته قبل نرخها را بالا برده بود و بانک مرکزی ژاپن هم در آستانه تصمیمی مشابه است. اما یکی از نشانههای واضحتر این بحران، در نشست اخیر بانک مرکزی انگلیس خود را نشان داد.
اگرچه بانک مرکزی انگلیس در جلسه اخیر خود نرخ بهره را موقتاً روی ۳.۷۵ درصد نگه داشته و حتی فروش اوراق قرضه دولتی را برای شش ماه متوقف کرد تا به بازار شوک وارد نشود، اما سخنان اندرو بیلی، رئیس این بانک، همه چیز را تغییر داد. بیلی با لحنی نگران کننده به صراحت هشدار داد که اگر آتش جنگ میان ایران و آمریکا ادامه پیدا کند، بانک مرکزی انگلیس چارهای جز بالا بردن نرخ بهره نخواهد داشت. او گفت: «هر چقدر این ماجرا بیشتر طول بکشد، شرایط برای اقتصاد سختتر و پیچیدهتر خواهد شد.»
بانک مرکزی انگلیس اعلام کرده که ترکشهای گرانی انرژی در راه است و تورم در بریتانیا میتواند در اوایل سال ۲۰۲۷ به بالای ۴ درصد برسد؛ یعنی بیش از دو برابر سطح هدف ۲ درصدی. همین هشدارها باعث شد بسیاری از کارشناسان انگلیسی به این نتیجه برسند که افزایش نرخ بهره در بریتانیا دیگر یک احتمال ضعیف نیست، بلکه به یک اتفاق بسیار نزدیک و حتمی تبدیل شده است.
بنابراین تصمیم جنجالی فدرال رزرو و زنگ خطری که در بانکهای مرکزی اروپا و بریتانیا به صدا درآمده، یک پیام روشن دارد: سرنوشت تورم و بازارهای مالی در قلب واشنگتن یا لندن، مستقیماً به تحولات امنیتی و نظامی خلیج فارس و تنگه هرمز گره خورده است.
اگرچه بالا بردن نرخ بهره ضربه سختی به اهداف سیاسی دونالد ترامپ در انتخابات حساس کنگره میزند و هزینههای روزمره مردم آمریکا را سنگینتر میکند، اما پیام بانکهای مرکزی به بازارهای جهانی کاملاً شفاف بود: تا زمانی که سایه درگیری و ناامنی بر سر بازار انرژی و مسیرهای ترانزیتی سنگینی کند، مهار تورم اولویت اول خواهد بود و هیچ سازش سیاسی نمیتواند جلوی افزایش نرخ بهره را بگیرد.
