گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: یکی از برجستهترین دستاوردهای بریکس، موفقیت سامانههای پرداخت آنی و بومی در کشورهای عضو است. این شبکهها اکنون گامهای جدیتری برای گسترش فعالیتهای خود فراتر از مرزهای ملی برمیدارند.
به گزارش فایننشال تایمز، طی هجده ماه گذشته سامانههای پرداخت آنی در این بلوک یازدهعضوی بیش از ۱۰ تریلیون دلار تراکنش ثبت کردهاند. این پلتفرمها در برخی از پرجمعیتترین بازارهای جهان در حال پیشی گرفتن از رقبای سنتی آمریکایی مانند ویزا و مسترکارت هستند، هرچند سهم تراکنشهای فرامرزی آنها همچنان در سطحی محدود باقی مانده است.
سامانه یوپیآی در هند و پیکس در برزیل، شبکههایی تحت حمایت دولت هستند که امکان انتقال مستقیم پول از حسابی به حساب دیگر را بدون نیاز به کارتهای بانکی فراهم میکنند. این دو سامانه به ترتیب بیش از ۵۵۰ میلیون و ۱۷۰ میلیون کاربر فعال دارند و اکنون مذاکراتی را برای اتصال مستقیم به بانکهای مرکزی سایر کشورها آغاز کردهاند. اتصال مستقیم این سامانهها میتواند علاوه بر افزایش حجم پرداختهای بینالمللی، چالش پرهزینه و زمانبر تبدیل ارزها را نیز برطرف سازد.
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در سالگرد ده سالگی سامانه یوپیآی اعلام کرد دهلینو متعهد است این سامانه را به تمامی کشورهایی که میزبان جمعیت بزرگی از هندیها هستند یا مبادلات تجاری گستردهای با هند دارند، متصل کند.
از سال ۲۰۰۹ و برگزاری نخستین نشست رسمی چهار عضو اولیه شامل برزیل، روسیه، هند و چین، ایجاد یک ارز ذخیره جهانی برای رقابت با دلار از اهداف بنیادین این گروه به شمار میرفت، اما این خواسته همچنان دور از دسترس مانده است.
یکی از موانع کلیدی در این مسیر، فاصله زیاد بریکس با یک بلوک پولی یکپارچه است. ساختار ارزی این کشورها ترکیبی کاملاً ناهمگون دارد، بهطوری که از یک سو یوان چین با محدودیتهای شدید در خروج سرمایه و نرخ برابری کنترلشده مدیریت میشود و از سوی دیگر رئال برزیل با نرخی کاملاً شناور مبادله میشود. به همین دلیل تبدیل مستقیم این ارزها به یکدیگر بدون واسطهگری بازار پرنقدینگی دلار، روندی کند و پیچیده دارد.
با این حال، گسترش چشمگیر سامانههای پرداخت آنی بومی که انتقال وجه را از طریق اسکن کد QR یا شناسههای اختصاصی ممکن میسازند، سیاستگذاران را به یافتن راهکارهای نوینی برای تبدیل سریع ارزها ترغیب کرده است.
بر اساس آمارهای رسمی، سامانه پیکس در سال گذشته بیش از ۶.۸تریلیون دلار و سامانه یوپیآی در سال منتهی به مارس حدود ۳.۴تریلیون دلار تراکنش را پردازش کردهاند. ضریب نفوذ این شبکهها تا جایی پیش رفته است که حتی دیپلماتها و هیئتهای اعزامی بریکس برای سادهترین خریدهای روزمره در هند ناگزیرند از یوپیآی استفاده کنند.
یوپیآی در ماه اوت ۳۰ تریلیون روپیه معادل ۳۱۵ میلیارد دلار تراکنش پردازش کرد که تنها سهم بسیار ناچیزی از آن به خارج از مرزهای هند مربوط میشد. با این حال کشورهایی نظیر امارات متحده عربی و سریلانکا به پذیرش آن ابراز تمایل کردهاند و سنگاپور نیز از سال ۲۰۲۳ این پلتفرم هندی را در سامانه ملی خود ادغام کرده است.
بانک مرکزی اروپا نیز پروژهای آزمایشی را برای اتصال سامانه پرداخت آنی خود موسوم به تیپس به یوپیآی هند در نیمه نخست سال آینده در دست اجرا دارد و بررسیهای اولیه را برای اقدامی مشابه با سامانه پیکس برزیل آغاز کرده است.
سامانه پیکس از زمان راهاندازی در حدود شش سال پیش، از نظر تعداد تراکنش به پرکاربردترین شیوه پرداخت الکترونیکی در برزیل تبدیل شده است. به گفته ژوآئو دل واله، مدیرعامل شرکت پرداخت فرامرزی ابانکس، غولهای فناوری دنیا از جمله گوگل، متا و نتفلیکس نیز برای تداوم فعالیت در این بازار ناگزیر به پذیرش روشهای پرداخت محلی شدهاند، بهویژه آنکه با افزودهشدن قابلیت پرداخت دورهای حق اشتراک، بهرهگیری از این بستر برای شرکتهای بینالمللی بسیار سادهتر شده است.
با وجود این پیشرفتها، یکی از دیپلماتهای کشورهای عضو بریکس تاکید دارد که ادغام سامانههای پرداخت هنوز در مراحل مقدماتی قرار دارد. اگرچه تسهیل همکاریهای مالی با استفاده از ارزهای ملی در دستور کار است، اما تحقق عملیاتی آن به تمایل بخش خصوصی و چارچوب قراردادهای تجاری بستگی خواهد داشت.
از سوی دیگر، ناترازی شدید در مبادلات تجاری دوجانبه میان اعضا مانعی اساسی به شمار میرود. برای نمونه، هند به شکل فزایندهای بهای نفت خام وارداتی از روسیه را با روپیه تسویه میکند، اما مسکو به دلیل خرید ناچیز کالا از دهلینو، کاربرد چندانی برای این ذخایر روپیه ندارد.
به باور کارشناسان، در صورتی که بانکهای مرکزی اعضا بتوانند یک دارایی مرجع مشترک بر پایه طلا یا سبدی از ارزها تعریف کنند، بستر لازم برای تسویه سریع خریدهای خرد و دادوستدهای کلان دوجانبه فراهم خواهد شد. چنین ساختاری از نظر تئوریک سریعتر از روالهای سنتی عمل میکند و وابستگی به سامانههای غربی را کاهش میدهد.
در شرایطی که واشنگتن اعضای بریکس را به دلارزدایی متهم میکندو اعضایی مانند هند چنین چیزی را رد میکنند، دل واله معتقد است انگیزه اصلی این کشورها، ارتقای انعطافپذیری و دستیابی به استقلال در تسویههای مالی دوجانبه بدون اتکا به واسطههایبینالمللی است.
