انتخاب: نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار رمزارز در سال ۲۰۲۵ از مسیر ایران جابهجا شده. ایران طی سالهای گذشته توانسته از طریق استخراج بیتکوین نیز رمزارز به دست آورد؛ ۴.۵ درصد از کل استخراج بیتکوین جهان در ایران انجام میشود.
فایننشال تایمز نوشت: مقامها بهطور غیرعلنی محدودیتهای ارزی را کاهش دادهاند تا بازرگانان را تشویق کنند منابع مالی موردنیاز را به کشور بازگردانند. ایران برای آنکه در جریان جنگ و محاصره آمریکا، تجارت را همچنان برقرار نگه دارد، به رمزارزها روی آورده و همزمان محدودیتهای سختگیرانه خود در زمینه ارز خارجی را برای مقابله با تشدید تحریمها کاهش داده است.
در ادامه این مطلب آمده است: ایران که سالهاست از نظام مالی جهانی کنار گذاشته شده، برای کنترل عرضه ارز خارجی، موانع و الزامات سنگینی را بر واردکنندگان و صادرکنندگان اعمال کرده است؛ موضوعی که باعث شده شرکتها بنا بر برآورد دستگاه قضایی ایران، بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد اعلامنشده را در داخل و خارج از کشور انباشته کنند.
اما فعالان اقتصادی ایرانی، افراد نزدیک به حاکمیت و تحلیلگران میگویند بانک مرکزی ایران طی ماههای اخیر بهطور غیرعلنی بازرگانان را تشویق کرده است که برای کمک به حفظ اقتصاد آسیبدیده کشور، منابع مالی خود را به هر روش ممکن به ایران بازگردانند.
افراد مطلع گفتند این روشها شامل استفاده از رمزارزها، بهویژه تتر و همچنین بیتکوین، برای تسویه معاملات فرامرزی از طریق صرافیهای رمزارزی ایران است.
بر اساس این نظام تسهیلشده، بازرگانان همچنین میتوانند ارز خارجی را از طریق بازار آزاد بزرگ کشور مبادله کنند، بهجای آنکه از نرخهای مورد تأیید دولت استفاده کنند. آنها همچنین میتوانند درآمدهای حاصل از صادرات خود را مستقیماً برای تأمین مالی واردات به کار بگیرند، بدون اینکه مجبور باشند درآمدهای خود را از مسیر نظام رسمی ارزی عبور دهند.
یکی از مدیران یک شرکت که به حاکمیت نزدیک است، گفت: «بانک مرکزی نمیپرسد این پول چگونه منتقل شده است.»
او افزود که این تسهیل از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه رواج بیشتری پیدا کرده است.
این مدیر گفت: «دریافت رمزارز در ازای صادرات، اکنون کاملاً جا افتاده است.»
بانک مرکزی ایران از اظهارنظر درباره این موضوع خودداری کرد.
نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار رمزارز در سال ۲۰۲۵ از مسیر ایران جابهجا شد
ایران سالهاست در حال ایجاد نظامی برای دور زدن تحریمها بوده و در این مسیر از رمزارزها نیز کمک گرفته است؛ اما تلاشهای تهران برای یافتن راههای جایگزین جهت حفظ معاملات فرامرزی در بحبوحه جنگ، فوریت بیشتری پیدا کرده است.
آمریکا که طی ماههای گذشته بنادر ایران را محاصره کرده، راهبرد خود را به سمت فشار اقتصادی تغییر داده تا تهران را منزوی کند و کشورهای طرف معامله با ایران را نیز به تحریم تهدید کرده است.
واشنگتن تاکنون برنامههایی برای اعمال تحریم علیه بانکهای مصری و ترکیهای و همچنین شرکتهای مرتبط با صنعت هوانوردی ایران اعلام کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین هر فرد یا نهادی را که با استفاده از داراییهای دیجیتال با ایران معامله کند، تهدید به تحریم کرده و گفته است: «رژیم ایران بهطور فزایندهای به رمزارز بهعنوان ابزار منتخب برای فرار از تحریمها روی میآورد.»
دونالد ترامپ که در کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود آمریکا را به یک «ابرقدرت رمزارزی» تبدیل کند، خود نیز بیش از یک میلیارد دلار از داراییهای دیجیتال درآمد داشته است.
ترامپ اقداماتی را برای تقویت صنعت رمزارز انجام داده و پسران او نیز پس از بازگشتش به کاخ سفید، چندین کسبوکار خانوادگی در حوزه رمزارز راهاندازی کردهاند.
پیش از جنگ، صادرکنندگان ایرانی نفت و سایر کالاها موظف بودند بخش بزرگی از درآمدهای خود را به ارز خارجی به ایران بازگردانند و آن را از طریق یک سامانه دولتی مشخص، با نرخهای رسمی ارز که اغلب بسیار پایینتر از نرخ بازار بود، به فروش برسانند.
این نظام که در میان فعالان اقتصادی محبوب نبود، باعث شد بسیاری از صادرکنندگان منابع خود را در خارج از کشور نگه دارند یا آنها را بدون اعلام رسمی به ایران بازگردانند.
ذبیحالله خدائیان، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، ماه گذشته گفت بیش از ۲۰ هزار فرد و شرکت به تعهدات خود برای بازگرداندن معادل ۹۴ میلیارد یورو عمل نکردهاند.
خدائیان گفت در میان این افراد و شرکتها، شرکتهای دولتی فعال در حوزه نفت و گاز نیز حضور دارند؛ از جمله شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران، شرکت ملی گاز ایران و شرکت نفت فلات قاره ایران که به گفته او دارای «حسابهای آشفته» بودهاند.
افراد مطلع گفتند صرافیهای ارز خارجی در کشورهای همسایه همچنان کانال اصلی بازگرداندن منابع مالی به ایران برای شرکتها هستند، اما کاهش محدودیتهای اخیر بانک مرکزی با هدف فراهم کردن گزینههای بیشتر برای تسویه دستکم بخشی از این تعهدات صورت گرفته است.
تتر؛ ابزار مهم برای معاملات ایران
تتر، یک استیبلکوین وابسته به دلار، از این جهت کاربرد ویژهای دارد که برای حفظ ارزش ثابت در برابر دلار آمریکا طراحی شده است.
شرکت تتر از اظهارنظر خودداری کرد، اما در ماه آوریل ۳۴۴ میلیون دلار از توکنهای خود را در کیفپولهایی که مقامهای آمریکایی آنها را مرتبط با بانک مرکزی ایران شناسایی کرده بودند، مسدود کرد.
بر اساس دادههای شرکت TRM Labs، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار رمزارز از مسیر ایران جابهجا شده است.
ایتان دانون، مشاور راهبردی امنیت ملی در شرکت دادههای بلاکچین Chainalysis که پیشتر در وزارت خزانهداری آمریکا فعالیت میکرد، گفت برای ایرانیان، رمزارز «فقط یک نوآوری یا سرگرمی نیست… این کشوری است که برای مدت نسبتاً طولانی از [سامانههای پرداخت جهانی] کنار گذاشته شده است.»
او افزود: «بنابراین شاهد رشد استفاده از رمزارز بهعنوان پاسخی به واقعیتهای ساختاری ژئوپلیتیک بودهایم.»
کاهش نظارت بر صرافیهای رمزارزی
علیرضا بزرگمهری، عضو انجمن صنفی مرتبط با صنعت در حوزه تحول دیجیتال ایران، تأیید کرد که بانک مرکزی نظارت بر صرافیهای رمزارزی را کاهش داده و «دیگر اصرار ندارد» مقررات خود را بهصورت سختگیرانه اجرا کند.
با این حال، بزرگمهری نسبت به اینکه حجم معاملات در صرافیهای رمزارزی ایران بتواند هرگز برای تأمین نیازهای عظیم کشور کافی باشد، تردید داشت.
یکی از صادرکنندگان صنعتی که صاحب یک شرکت متوسط فولادی است و با چین تجارت میکند، گفت تاکنون از رمزارز استفاده نکرده، اما اکنون اجازه دارد درآمدهای صادراتی خود را مستقیماً برای واردات مواد موردنیاز به کار گیرد.
او گفت: «مقررات بهطور کلی تسهیل شدهاند.»
وی افزود: «قبلاً باید تعهد میدادیم که درآمد حاصل از صادرات را به ارز خارجی به کشور بازگردانیم و آن را در یک سامانه ویژه با قیمتهای پایینتر بفروشیم؛ که واقعاً مضحک بود.»
او ادامه داد: «اکنون به صادرکنندگان اجازه داده میشود از پول خود برای واردات هر چیزی که برای کسبوکارشان نیاز دارند، استفاده کنند.»
برخورد با منابع مالی اعلامنشده
در کنار کاهش مقررات، مقامهای ایرانی همچنین تلاش کردهاند با شرکتهایی که به گفته آنها همچنان منابع مالی اعلامنشده خود را خارج از کشور نگه میدارند، برخورد کنند.
خدائیان، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، گفت ۲۱۹ فرد و شرکت در ارتباط با ۲۳.۵ میلیارد یورو منابع مالی مفقودشده تحت تحقیق قرار دارند.
علی کاظمی، سخنگوی قوه قضاییه ایران، روز سهشنبه گفت ۲۲ نفر مرتبط با معاملهگران نفتی بازداشت شدهاند و برای ۱۹ نفر دیگر نیز حکم جلب صادر شده است.
استخراج بیتکوین در ایران
ایران طی سالهای گذشته توانسته است از طریق استخراج بیتکوین نیز رمزارز به دست آورد؛ امری که به دلیل ارزان بودن انرژی در داخل کشور تسهیل شده است.
شرکت تحلیل دادههای بلاکچین Elliptic برآورد میکند که ۴.۵ درصد از کل استخراج بیتکوین جهان در ایران انجام میشود.
این شرکت گفته است که چنین وضعیتی به ایران امکان میدهد: «محدودیتهای تجاری را دور بزند و صدها میلیون دلار دارایی رمزارزی به دست آورد که میتوان از آنها برای خرید کالاهای وارداتی و دور زدن تحریمها استفاده کرد.»
با این حال، سعید لیلاز، اقتصاددان سیاسی در تهران، گفت داراییهای دیجیتال در پی آخرین تلاشهای آمریکا برای بستن کانالهای مالی باقیمانده ایران با جهان، اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
لیلاز گفت: «هرچه اقتصاد بیشتر به زیرزمین میرود، نیاز به استفاده از رمزارزها بیشتر میشود.»
او افزود: «محاصره سوراخهایی دارد.»
