بازار تریلیوندلاری سهام آمریکا مدتهاست فقط در والاستریت معامله نمیشود. حالا بخشی از این بازار با کمک بلاک چین به صرافیهای ارز دیجیتال آمده و سهام شرکتهایی مثل تسلا، اپل، انویدیا و حتی اسپیسایکس در قالب توکن معامله میشوند؛ بازاری که در سال ۲۰۲۶ با سرعت زیادی بزرگتر شده و به یکی از ترندهای مهم کریپتو تبدیل شده است.
احتمالاً شما هم نماد بعضی از این توکنها را در صرافیهای ایرانی دیدهاید یا حتی بخشی از آنها را در سبد سرمایهگذاری خود داشتهاید. این بازار مدتی است در ایران هم طرفدار پیدا کرده، اما حالا اولین نشانهها از محدودشدن معاملات آن دیده میشود؛ اتفاقی که این سؤال را جدیتر کرده است: آیا با چند دیلیست محدود روبهرو هستیم یا ماجرا گستردهتر خواهد شد؟
توکنهای سهام چگونه به یکی از ترندهای بازار در سال ۲۰۲۶ تبدیل شدند؟
توکنهای سهام پدیده کاملاً تازهای نیستند، اما سال ۲۰۲۶ برای این بازار متفاوت بود. پای بازیگران بیشتری به این حوزه باز شد و صرافیهای بزرگ جهان مانند کراکن، بایبیت و اوکیایکس خرید و فروش این محصولات را امکانپذیر کردند. در سمت بازار غیرمتمرکز هم توکنهای سهام به پلتفرمهایی مانند هایپرلیکوئید راه پیدا کردند.
اما رونق این بازار با عرضه اولیه سهام اسپیسایکس سرعت گرفت. عرضه سهام شرکت فضایی ایلان ماسک بهقدری خبرساز بود که هم بازارهای سنتی و هم فضای کریپتو را تحتتأثیر قرار داد و توجهها را بیش از قبل به توکنهای سهام جلب کرد. همزمان با عرضه سهام اسپیسایکس، نسخه توکنیزهشده آن هم خیلی زود در چند پلتفرم کریپتویی عرضه شد. تقاضا برای این محصولات بهسرعت بالا رفت و از مرز یک میلیارد دلار گذشت؛ بهطوری که بعضی پلتفرمها نتوانستند همه سفارشها را پوشش دهند.
توکنهای سهام پیش از این هم به صرافیهای ایرانی راه پیدا کرده بودند، اما تب جدید این بازار باعث شد تنوع آنها بیشتر شود و محصولاتی مرتبط با اسپیسایکس نیز در دسترس کاربران قرار بگیرند.
توکن سهام چیست؟
توکن سهام در واقع نسخه دیجیتالی یک سهم است که روی بلاک چین عرضه میشود. ارزش این توکن به قیمت سهام یک شرکت وابسته است و میتوان آن را مثل سایر داراییهای دیجیتال در بعضی صرافیها خریدوفروش کرد.
برای مثال، اگر شما توکن سهام اسپیسایکس را در یک صرافی بخرید، ارزش دارایی شما با بالا و پایینشدن قیمت سهام اسپیسایکس تغییر میکند. تفاوت اصلی اینجاست که بهجای خرید سهم از طریق بورس و کارگزاری، شما نسخه توکنیزهشده آن را در بازار ارز دیجیتال معامله میکنید.
ماجرای حساسیتها به توکنهای سهام در ایران از کجا شروع شد؟
عرضه توکنهای سهام در صرافیهای ایرانی بدون حاشیه نماند و خیلی زود توجه مجلس را هم به خود جلب کرد. میثم ظهوریان، نایبرئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، در مردادماه از طرح سؤال از وزرای اقتصاد و ارتباطات درباره فعالیت برخی صرافیهای ارز دیجیتال خبر داد. بخش مهمی از انتقاد ظهوریان به عرضه سهام شرکتهای آمریکایی در صرافیهای ایرانی برمیگشت.
ظهوریان مشخصاً از سهام اپل نام برد و پرسید: «آیا صرافیهای ارز دیجیتال برای ارائه چنین خدماتی مجوز دارند یا خیر؟» او معتقد بود این کار میتواند به خروج سرمایه از کشور منجر شود و این سؤال را مطرح کرد که چرا نهادهای مسئول جلوی آن را نگرفتهاند.
نگرانی دیگر او به پشتوانه این محصولات مربوط میشد. ظهوریان درباره احتمال خالیفروشی هشدار داد؛ شرایطی که صرافی توکن سهام را به کاربر بفروشد، اما دارایی واقعی متناسب با آن را در اختیار نداشته باشد. او همچنین به تحریمها اشاره کرد و پرسید اگر دارایی مرتبط با کاربران ایرانی از سوی آمریکا شناسایی و توقیف شود، چه کسی مسئول جبران خسارت آنها خواهد بود.
این موضعگیری را میتوان یکی از نخستین نشانههای جدی افزایش حساسیت نسبت به عرضه توکنهای سهام در صرافیهای ایرانی دانست؛ حساسیتی که کمی بعد، از سطح اظهارنظر و سؤال در مجلس فراتر رفت و به دیلیست یا حذف برخی از این توکنها از فهرست معاملاتی صرافیها رسید.
آغاز دیلیست توکنهای سهام در برخی صرافیهای ایرانی
روز چهارشنبه ۱۸ شهریور، اولین نشانه جدی از محدودشدن این بازار در ایران دیده شد. بیتپین اعلام کرد فرایند دیلیست توکنهای تسلا (TSLAX) و اسپیسایکس (SPCXX) را آغاز کرده و دسترسی به این دو دارایی قرار است بهصورت مرحلهای متوقف شود.
طبق زمانبندی این صرافی، کاربران تا ساعت ۱۲ ظهر دوشنبه ۲۳ شهریور فرصت دارند این دو توکن را بفروشند یا برداشت کنند. پس از این مهلت، معاملات متوقف میشود و موجودی باقیمانده بهصورت خودکار به معادل تومانی تبدیل خواهد شد.
صرافیهایی مانند نوبیتکس و آبانتتر نیز برخی سهام توکنیزهشده، از جمله توکنهای مرتبط با اپل، تسلا و انویدیا را عرضه میکنند، اما تا زمان نگارش این گزارش اطلاعیه مشابهی از سوی آنها منتشر نشده است.
آیا دیلیستها به همین دو توکن محدود میماند؟
فعلاً پاسخ روشنی برای این سؤال وجود ندارد. بیتپین در اطلاعیه خود از «غیرقانونی بودن عرضه برخی توکنهای مبتنی بر داراییهای خارجی» صحبت کرده؛ عبارتی که نشان میدهد موضوع لزوماً فقط به تسلا و اسپیسایکس مربوط نیست. با این حال، مشخص نشده منظور از «برخی توکنها» دقیقاً کدام داراییهاست و چه معیاری برای مشمولشدن آنها وجود دارد.
ابهام مهمتر این است که هنوز نام نهادی که این موضوع را به بیتپین اعلام کرده، منتشر نشده است. بنابراین هنوز نمیتوان از آغاز یک موج گسترده دیلیست در صرافیهای ایرانی صحبت کرد. آنچه فعلاً میدانیم، حذف دو توکن در یک صرافی است؛ اما اگر ابلاغ اخیر دامنه گستردهتری داشته باشد، احتمال دارد در روزهای آینده وضعیت سایر توکنهای سهام و صرافیهای عرضهکننده آنها نیز روشنتر شود.
جمعبندی
توکنهای سهام در سال ۲۰۲۶ با سرعت زیادی جای خود را در بازار ارز دیجیتال باز کردند، اما تجربه اخیر نشان میدهد گسترش این محصولات در ایران با ابهامهای قانونی همراه است. هنوز مشخص نیست محدودیت ایجادشده یک اتفاق موردی است یا در ادامه توکنها و صرافیهای بیشتری را درگیر خواهد کرد.
فعلاً باید منتظر واکنش سایر صرافیها و شفافشدن جزئیات ابلاغ اخیر ماند. تا آن زمان، صحبت از موج گسترده دیلیست زود است؛ اما اولین حذف رسمی نشان میدهد ادامه فعالیت توکنهای سهام در بازار ایران دیگر بهاندازه قبل بیحاشیه نخواهد بود.
