به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، تغذیه سالم یکی از مهمترین عوامل حفظ سلامت جسم است و میتواند بر سلامت روان نیز اثرگذار باشد. به همین دلیل متخصصان همواره بر داشتن برنامه غذایی مناسب برای تأمین نیازهای بدن و پیشگیری از بیماریها تأکید دارند.
بنابر روایت الشیعه، در سبک زندگی اسلامی، شیوه خوردن و آشامیدن و چگونگی بهرهگیری از نعمتهای الهی جایگاه ویژهای دارد. آموزههای اسلامی، بر اساس روایات نقلشده از ائمه(ع) و مطالب مطرحشده در کتاب «مفاتیحالحیاه» آیتالله جوادی آملی، برای غذا خوردن آدابی بیان کردهاند که بخشی از سبک زندگی مؤمنانه را شکل میدهد.
تغذیه؛ بخشی از مسیر بندگی
در نگاه اسلام، انسان خلیفه خدا در زمین و هدفمند آفریده شده است. از این رو خوردن و آشامیدن نیز باید در مسیر بندگی و شکرگزاری قرار گیرد. اسلام با بهرهمندی از غذاهای پاک و مناسب مخالف نیست، بلکه استفاده درست از نعمتهای الهی را مورد توجه قرار داده است.
رزق خداوند تنها مخصوص مؤمنان نیست و حتی کسانی که از فرمان او سرپیچی میکنند نیز از نعمتهای الهی بهرهمند میشوند؛ اما نگاه مؤمن به این نعمتها متفاوت است. او رزق را عطیه الهی میداند و تلاش میکند آن را در مسیر درست مصرف کند.
امام صادق(ع) شکر نعمت را در پرهیز از استفاده حرام از آن میداند. بنابراین شکر فقط گفتن «الحمدلله رب العالمین» نیست؛ بلکه شکر واقعی آن است که نعمتهای خدا در مسیر صحیح به کار گرفته شوند.
قرآن کریم میفرماید: «ثُمَّ لَتُسئَلُنَّ یَومَئِذٍ عَنِ النَعیم»؛ یعنی انسان در قیامت درباره نعمتهایی که در اختیار داشته، مورد سؤال قرار میگیرد.
آداب غذا خوردن
شستن دستها پیش و پس از غذا
شستن دستها یکی از مهمترین اصول بهداشت و پیشگیری از بیماریهاست. در روایات اسلامی نیز بر شستوشوی دستها پیش و پس از غذا تأکید شده است.
پیامبر اکرم(ص) شستن دستها پیش از غذا را موجب دورشدن فقر و شستن آن پس از غذا را سبب رفع اندوه و بهبود بینایی دانستهاند. امام صادق(ع) نیز شستن دستها پیش و پس از غذا را سبب افزایش روزی و گشایش و سلامت زندگی معرفی کردهاند.
در روایت دیگری آمده است که پیامبر(ص) هنگام خوردن غذا، بهویژه نان و گوشت، دستهای خود را به خوبی میشستند و سپس رطوبت باقیمانده را به صورت میکشیدند.
از نظر بهداشتی نیز شستوشوی دست با آب و صابون معمولی برای از بین بردن آلودگیها اهمیت دارد و استفاده از صابونهای آنتیباکتریال همیشه مزیت بیشتری نسبت به صابون معمولی ندارد.
گفتن «بسمالله»
«الله» جامعترین نام خداوند و بیانگر مجموعه صفات الهی است. در روایات نیز برای «بسمالله الرحمن الرحیم» جایگاه ویژهای بیان شده است.
پیامبر اکرم(ص) هنگام غذا خوردن بر گفتن «بسمالله الرحمن الرحیم» تأکید کردهاند و امام باقر(ع) نیز سفارش فرمودهاند هنگام گستردن سفره، نام خدا برده شود.
امام صادق(ع) در پاسخ به چگونگی گفتن نام خدا بر غذا فرمودند اگر چند نوع غذا در سفره وجود دارد، برای خوردن از هرکدام «بسمالله» گفته شود و اگر فرد آن را فراموش کرد، بگوید: «بسمالله علی أوله و آخره».
حلالخواری؛ شرط مهم زندگی مؤمنانه
در آموزههای اسلامی، تلاش برای به دست آوردن روزی حلال اهمیت فراوانی دارد. درآمد پاک و مشروع نهتنها زندگی انسان را سامان میدهد، بلکه در سرنوشت معنوی او نیز اثرگذار است.
امام صادق(ع) به فردی که از فقر شکایت داشت اما کارکردن را دوست نداشت، توصیه فرمودند حتی اگر لازم است باربری کند، کار کند تا از مردم بینیاز شود.
پیامبر اکرم(ص) نیز کار، حتی اگر از نظر ظاهری سخت یا کماعتبار باشد، را بهتر از درخواست و گدایی از مردم دانستهاند.
در روایات همچنین بر ارتباط میان روزی حلال و استجابت دعا تأکید شده است. در حدیث معراج نیز آمده است که پاکی خوردنیها و آشامیدنیهای انسان، زمینه حفظ و حمایت الهی را فراهم میکند.
هنگام غذا خوردن راه نروید
امام صادق(ع) از غذا خوردن در حال راه رفتن نهی کردهاند، مگر در شرایط ناچاری. در روایات همچنین از خوردن و آشامیدن در حالت ایستاده نهی شده و ایستاده غذا خوردن از بدترین شیوههای خوردن معرفی شده است.
پیامبر اکرم(ص) همچنین بر راحتی هنگام غذا خوردن و رعایت آداب سفره تأکید داشتهاند و غذا خوردن در بازار را نیز پسندیده ندانستهاند.
با خانواده همسفره شوید
یکی از جلوههای سبک زندگی اسلامی، شریککردن خانواده در نعمتهاست. امام صادق(ع) با استناد به آیه ۷۱ سوره نحل، اختصاصدادن غذا به خود و محرومکردن خانواده از آن را شایسته نمیدانند.
پیامبر اکرم(ص) نیز همغذا شدن مرد با خانواده را یکی از نشانههای تواضع معرفی کردهاند.
غذا خوردن در کنار خانواده، علاوه بر آنکه زمینه رعایت این توصیه دینی را فراهم میکند، فرصتی برای تقویت ارتباط عاطفی اعضای خانواده نیز به شمار میآید.
توجه به میوههای هر فصل
در روایات اسلامی بر مصرف میوه در زمان مناسب آن تأکید شده است. پیامبر اکرم(ص) توصیه کردهاند میوه را هنگام رویآوردن فصل آن مصرف و در پایان فصل از آن پرهیز شود.
امام رضا(ع) نیز درباره تناسب غذا با فصل توصیههایی دارند و خوردن غذاهای متناسب با شرایط آبوهوایی را مورد توجه قرار دادهاند.
از نظر تغذیهای نیز میوهها میتوانند جایگزین مناسبی برای بسیاری از شیرینیهای پرچرب و پرقند باشند. مصرف متعادل میوه، علاوه بر تأمین بخشی از مواد مغذی مورد نیاز بدن، میتواند میل به مصرف شیرینیهای ناسالم را کاهش دهد.
صبحانه و شام را جدی بگیرید
در برخی روایات، بر اهمیت صبحانه و شام تأکید ویژهای شده است. امام صادق(ع) به فردی که از ناراحتی معده شکایت داشت، توصیه فرمودند در ابتدای روز و آغاز شب غذا بخورد و میان صبحانه و شام از خوردن مداوم پرهیز کند.
حضرت علی(ع) نیز خوردن غذای کافی در صبح را از عوامل مؤثر در طول عمر دانستهاند.
درباره شام نیز از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که ترک غذای شبانه، حتی اگر به اندازه مقداری نان باشد، پسندیده نیست. امام صادق(ع) نیز ترک شام را از عوامل آسیب به بدن معرفی کردهاند.
همچنین در روایتی از امام رضا(ع) بر ترکنکردن شام، هرچند با مقدار کمی غذا، تأکید شده است.
طهارت؛ بخشی از سبک زندگی
در آموزههای اسلامی، طهارت تنها به عبادت محدود نمیشود و رعایت آن در زندگی روزمره نیز مورد توجه قرار گرفته است.
در روایتی از پیامبر اکرم(ص) آمده است که استمرار بر طهارت میتواند زمینه استمرار روزی را فراهم کند. همچنین بر حفظ طهارت در شب و روز تأکید شده و آثار معنوی آن مورد اشاره قرار گرفته است.
در روایات، از غذا خوردن در حال جنابت نیز نهی شده و امیرمؤمنان(ع) آن را موجب فقر دانستهاند.
سبک تغذیه؛ پیوند سلامت و بندگی
در نگاه اسلامی، سفره غذا فقط محلی برای رفع گرسنگی نیست؛ بلکه فرصتی برای شکرگزاری و استفاده درست از نعمتهای الهی است. شستن دستها، گفتن «بسمالله»، حلالخواری، رعایت آداب غذا خوردن، همسفرهشدن با خانواده، توجه به زمان و نوع غذا و رعایت طهارت، مجموعهای از توصیههایی است که میتواند بخشی از سبک زندگی اسلامی را شکل دهد.
در این نگاه، انسان هم باید از نعمتهای خداوند بهره ببرد و هم بداند که در برابر چگونگی استفاده از آنها مسئول است؛ چراکه نعمت زمانی بهدرستی شکر شده که در مسیر صحیح و برای رسیدن به زندگی سالم و بندگی خداوند به کار گرفته شود.
