به گزارش خبرنگار بین‌الملل تابناک، مکاتبه «جی دی ونس» معاون رئیس جمهور آمریکا با محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی در حالی انجام شده که هم‌زمان با افزایش تهدیدهای نظامی دونالد ترامپ علیه ایران، تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از دور جدید درگیری‌ها نیز ادامه دارد.
اهمیت این نامه علاوه بر جایگاه فرستنده و مخاطب آن، به محتوای احتمالی و چارچوبی بازمی‌گردد که ظاهراً برای ازسرگیری مذاکرات میان دو کشور پیشنهاد شده است.
دریافت نامه از سوی ایران تأیید شده است اما ایران هنوز پاسخی به آن نداده است.
تهران بر اجرای شروط هفت‌گانه خود اصرار دارد و هر موضعی خارج از این چارچوب را نمی‌پذیرد.
محتوای نامه ونس؛ از پیشنهاد مذاکره مستقیم تا پرونده هسته‌ای
بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال در ۲۸ اکتبر، ونس نامه‌ای برای محسن رضایی ارسال کرده تا امکان احیای مذاکرات میان ایران و آمریکا بررسی شود.
این روزنامه به نقل از منابع مطلع نوشته است که نامه و گفت‌وگوهای تکمیلی پیرامون آن، بیش از آنکه حاوی پیشنهادهای مشخص برای توافق نهایی باشد، درصدد ترسیم چارچوبی برای مذاکرات بوده است.
به روایت این منابع، هدف واشنگتن سنجش امکان دستیابی به تفاهمی بود که بتواند مانع صدور دستور حمله نظامی جدید ترامپ علیه ایران شود.
نیویورک‌تایمز نیز در گزارشی جزئیات بیشتری از این مکاتبه منتشر کرده است. بر اساس این گزارش، نامه هفته گذشته از طریق میانجی‌های قطری ارسال و روز یکشنبه به محسن رضایی تحویل داده شده است.
ونس در این نامه پیشنهاد کرده مقام‌های دو کشور در آینده نزدیک دیدار کنند و اعلام کرده است که شخصاً ریاست هیئت آمریکایی را برعهده خواهد گرفت. بر اساس روایت منابع آمریکایی و ایرانی مورد استناد این روزنامه، مذاکرات مستقیم می‌تواند در قطر یا ترکیه برگزار شود.
یکی از مهم‌ترین نکات نامه، تأکید بر ضرورت ورود پرونده هسته‌ای ایران به مذاکرات از همان ابتداست. اکسیوس در گزارش خود نوشته است که ونس به صراحت تأکید کرده هرگونه مذاکره برای جلوگیری از حملات نظامی جدید آمریکا باید موضوع هسته‌ای را نیز دربر بگیرد. نیویورک‌تایمز نیز همین موضوع را تأیید کرده و نوشته است که حل‌وفصل مسئله هسته‌ای از نگاه واشنگتن پیش‌شرط دستیابی به یک توافق پایدار است.
واشنگتن‌پست در تشریح چارچوب پیشنهادی نامه، به تعریف منافع ملی دو طرف اشاره کرده است. بر اساس این گزارش، منافع آمریکا در اطمینان از عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای و منافع ایران در بازسازی اقتصاد و حفظ حاکمیت ملی تعریف شده است. این روزنامه همچنین نوشته که واشنگتن خواهان حضور نمایندگان ایرانی است که اختیار کافی برای تصمیم‌گیری درباره پرونده هسته‌ای داشته باشند.
بنابراین، از کنار هم قرار دادن گزارش رسانه‌های آمریکایی می‌توان چهار محور اصلی را در محتوای احتمالی نامه تشخیص داد: مذاکره مستقیم و فوری، تمرکز بر منافع ملی دو کشور، فراهم کردن زمینه بازسازی اقتصادی و حفظ حاکمیت ایران و در نهایت، قرار گرفتن پرونده هسته‌ای در مرکز مذاکرات.
نکته دیگر، انتخاب محسن رضایی به‌عنوان مخاطب نامه است. واشنگتن‌پست نوشته است که دولت آمریکا او را شخصیتی تأثیرگذار در ساختار سیاسی و امنیتی ایران می‌داند که می‌تواند در ایجاد اجماع داخلی درباره توافق احتمالی نقش داشته باشد. به روایت این روزنامه، ارتباط رضایی با ساختار عالی تصمیم‌گیری و آشنایی او با مسائل امنیتی و اقتصادی ایران از عوامل توجه واشنگتن به او بوده است.
تأکید تهران بر شروط هفت‌گانه پیش از مذاکره
در مقابل روایت رسانه‌های آمریکایی، واکنش منابع ایرانی نشان می‌دهد که تهران هنوز حاضر نیست نامه ونس را به معنای تغییر در اولویت‌های خود تلقی کند. یک منبع آگاه ایرانی در گفت‌وگو با شبکه المیادین اعلام کرده که ایران تاکنون پاسخی به نامه نداده و در زمان مناسب جزئیات آن را منتشر خواهد کرد.
این منبع همچنین ادعای ترامپ مبنی بر اینکه نامه ونس در پاسخ به درخواست ایران برای دریافت دارو و تجهیزات پزشکی ارسال شده را رد کرده است.
او مکاتبه مقام‌های ارشد آمریکایی با تهران را نشانه ناتوانی واشنگتن در دستیابی به اهداف خود از مسیرهای دیگر دانسته و تأکید کرده که ایران پیش از اجرای هفت بندی که به طرف آمریکایی ابلاغ کرده، اقدام جدیدی انجام نخواهد داد.
به گفته این منبع، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات جدید نیز پیش از اجرای شروط ایران انجام نمی‌شود. او همچنین نسبت به خروج مواد هسته‌ای غنی‌شده از کشور هشدار داده و تأکید کرده است که چنین اقدامی بدون تضمین معتبر برای پایان جنگ می‌تواند زمینه‌ساز حمله نظامی دیگری شود.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، نیز بر همین موضع تأکید کرده و گفته است که سیاست چماق و هویج هیچ تأثیری بر ایران ندارد و پیشرفت تنها با پذیرش شروط هفت‌گانه تهران امکان‌پذیر خواهد بود.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، ضمن تأکید بر آمادگی دفاعی کشور، از ادامه فرصت دادن به دیپلماسی خبر داده است. او همچنین گفته که تهران با میانجی‌ها در تماس مستمر است تا پیشنهادهایی برای اجرای طرح هفت‌روزه ایران در زمانی حتی کوتاه‌تر بررسی شود.
کانال قطر نیز همچنان فعال است. بر اساس گزارش رویترز و الجزیره، میانجی‌های قطری روز جمعه به تهران بازگشته‌اند تا درباره پیش‌نویس جدید پایان جنگ رایزنی کنند. اختلاف اصلی همچنان بر سر ترتیب اجرای تعهدات است؛ واشنگتن خواهان ورود پرونده هسته‌ای به مذاکرات از ابتداست، در حالی که تهران رفع محاصره دریایی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و فراهم شدن امکان صادرات نفت را مقدم می‌داند.
آیا نامه ونس فرصتی دیپلماتیک است؟
در میان واکنش‌های مطرح‌شده، اظهارات حسین موسویان، دیپلمات پیشین ایران، از زاویه متفاوتی به نامه ونس می‌پردازد. او مذاکرات ایران و آمریکا را در حساس‌ترین نقطه خود توصیف کرده و معتقد است تهران باید پیشنهاد مذاکره مستقیم با معاون رئیس‌جمهور آمریکا را مورد توجه قرار دهد.
موسویان با اشاره به مخالفت قبلی ونس با جنگ علیه ایران، تلاش او برای دستیابی به تفاهم اسلام‌آباد و مخالفتش با آغاز درگیری جدید، نقش معاون رئیس‌جمهور آمریکا را در مسیر دیپلماسی قابل توجه دانسته است.
او پیشنهاد کرده است که در صورت شکل‌گیری مذاکرات جدید، ونس در طرف آمریکایی و قالیباف یا محسن رضایی در طرف ایرانی مسئولیت گفت‌وگوها را برعهده بگیرند. موسویان همچنین بر اهمیت برگزاری دور نخست مذاکرات پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا تأکید کرده است.
در مجموع، به نظر می‌رسد اختلاف اصلی تهران و واشنگتن در شرایط کنونی نه صرفاً بر سر اصل مذاکره، بلکه درباره دستور کار و ترتیب اجرای تعهدات است. نامه ونس از نگاه آمریکا تلاشی برای ایجاد چارچوبی جهت مذاکره مستقیم با محوریت پرونده هسته‌ای است، اما منابع ایرانی آن را به‌خودی‌خود نشانه پیشرفت دیپلماتیک نمی‌دانند و بر اجرای شروط هفت‌گانه اصرار دارند.
