غلامحسین کرباسچی، مدیرمسئول روزنامه هممیهن درباره مصوبه امروز مجلس شورای اسلامی با عنوان «طرح مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور» گفت: تصویب قانون برای مقابله با نفوذ خارجی و جلوگیری از انتقال اطلاعات حساس، در اصل اقدامی ضروری است. تجربه ضربههای امنیتی سالهای اخیر نشان داده که کشور نیازمند بازنگری جدی در سازوکارهای حفاظت اطلاعاتی است. با این حال، مسئله از جایی آغاز میشود که گمان کنیم مسیر اصلی نفوذ، فقط خبرنگار، مصاحبه یا رسانه خارجی است و با محدود کردن این حوزه میتوان بخش مهمی از مشکل را حل کرد.
پرسش اساسی این است که اطلاعات حساس دقیقاً چگونه به دست طرف مقابل رسیده است. چه میزان از این اطلاعات از طریق عامل انسانی منتقل شده و چه مقدار محصول شنود، ماهواره، پهپاد، نفوذ سایبری، تجهیزات ارتباطی یا ضعفهای فنی بوده است؟ اگر منشأ آسیب را دقیق ندانیم، چگونه میتوان برای آن قانون موثر نوشت؟
امنیت امروز بسیار پیچیدهتر از مفهوم سنتی «جاسوس» است. یک تلفن همراه، یک شبکه ارتباطی ناامن، یک نرمافزار آلوده یا مجموعهای از دادههای پراکنده میتواند اطلاعاتی تولید کند که از بسیاری از مصاحبهها حساستر باشد.
از سوی دیگر، محدود کردن رسانهها هزینه دیگری نیز دارد. در جنگ امروز، روایت بخشی از میدان نبرد است. حضور رسانههای مستقل و خارجی میتواند تصاویر خسارات، کشتهشدن غیرنظامیان و واقعیتهای یک حمله را به مخاطبانی منتقل کند که الزاماً رسانههای رسمی ایران را دنبال نمیکنند. اگر با هدف جلوگیری از درز اطلاعات همه پنجرهها بسته شود، ممکن است صدای خودمان نیز از همان پنجرهها بیرون نرود.
تجربه غزه نیز پرسشی جدی ایجاد میکند. اسرائیل با وجود تسلط گسترده نظامی، ماهوارهای و اطلاعاتی بر سرزمینی بسیار کوچک، و اینکه تقریبا همه آن منطقه کوچک را شخم زد و آن همه جنایت کشتار کرد قساوت را بود اعلای متصور رساند ولی تا وقتی خود حماس اسیرانش را تحویل نداد در موارد متعددی نتوانست محل گروگانها را پیدا کند. با اینکه در تمام این مدت فضای آن منطقه باز و محل رفتوآمد و تهیه گزارش و انواع خبر نگاران و گزارشگران و چه بسا در قالب رسانه ولی جاسوس و مأمور بود. در مقابل، وقتی در کشوری به وسعت ایران اطلاعات دقیق درباره بالاترین شخصیتهای سیاسی نظامی یا مراکز حساس در اختیار دشمن قرار میگیرد، باید فراتر از مسئله رسانه به دنبال پاسخ بود.
شاید لازم باشد فراتر از مقررات و قوانین و ممنوعیتها به زمینه های سیاسی و اقتصادی در جامعه نیز اندیشید
که در همین حد اشاره بسنده میکنم.
پس از هر ضربه امنیتی، آیا دقیقاً مشخص شده رخنه از کجا بوده است. عامل انسانی؟ تلفن همراه؟ شبکه ارتباطی؟ تجهیزات؟ ضعف حفاظتی؟ یا ترکیبی از این عوامل؟و این مسائل در وضع و تنظیم قانون فوق منظور شده است؟
قانون لازم است، اما قانون زمانی کارآمد است که دقیقاً همان رخنهای را ببندد که از آن ضربه خوردهایم، نه رخنهای را که دیدن و محدود کردنش سادهتر است.
مسئله نفوذ آنقدر پیچیده است که با چند ممنوعیت تازه حل نمیشود. خطر اصلی این است که رخنه واقعی همچنان باز بماند و ما تصور کنیم با محدود کردن رسانه، وامثال آن ساختار امنیتی کشور امنتر شده است.
