به گزارش خبرنگار فرهنگی تابناک، برای هنر و ادبیات ایران یک شورای تازه از راه رسیده است؛ شورایی که قرار است میان دستگاه‌های مختلف فرهنگی و هنری هماهنگی ایجاد کند، گره‌های بین‌دستگاهی را باز کند، به اقتصاد هنر و بازارهای تازه بپردازد و مسیر حضور هنر و ادبیات ایران در جهان را هموارتر کند.
هیئت وزیران تشکیل «شورای عالی هنر و ادبیات» را تصویب کرده و این مصوبه ابلاغ شد. ریاست شورا با معاون اول رئیس‌جمهور و دبیری آن با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی است. وزیر میراث فرهنگی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده، رئیس صداوسیما، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، رئیس فرهنگستان هنر و رئیس حوزه هنری نیز در ترکیب آن حضور دارند. مدیران خانه‌های تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی، یک نماینده از انجمن‌های صنفی ادبی و شش هنرمند، استاد و صاحب‌نظر نیز اعضای دیگر شورا خواهند بود که دست‌کم سه نفر از این شش نفر باید زن باشند.
اما داستان از امروز شروع نشده است. برای هنر ایران پیش از این هم شورا ساخته شده، جلسه برگزار شده و تصمیم‌های مختلفی گرفته شده است. بنابراین تشکیل شورای جدید، فرصتی است برای مرور این مسیر و پرسیدن یک سؤال ساده: شورای عالی هنر و ادبیات قرار است چه خلأیی را پر کند؟
شورای عالی هنر و ادبیات چه می‌کند؟
در مصوبه دولت، وظایف متعددی برای این شورا در نظر گرفته شده است؛ از هماهنگ‌کردن بخش‌های سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، اجرایی، نظارتی، آموزشی و تولیدی گرفته تا کمک به توسعه فرهنگ و هنر در سطح استانی، ملی و بین‌المللی.
اقتصاد فرهنگ و هنر، توانمندسازی بخش خصوصی، ایجاد بازارهای جدید هنری، حمایت از هنر و ادبیات ایرانی ـ اسلامی، تقویت مشارکت نهادهای صنفی، صیانت از حقوق مادی و معنوی مؤلفان و هنرمندان و افزایش نقش هنر و ادبیات ایران در جهان از جمله موضوعات مطرح‌شده در مأموریت‌های شورا است.
در مصوبه همچنین تأکید شده که فعالیت این شورا نباید به ایجاد ساختار و تشکیلات جدید منجر شود؛ یعنی قرار است از ظرفیت نهادهای موجود استفاده شود. اما برای فهم اینکه چرا چنین شورایی در این مقطع تشکیل شده، باید به گذشته برگردیم.
بیشتر بخوانید: تلویزیون باید سازهای موسیقی را نشان دهد
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی یا کارمند صداوسیما؟
اولین شورای عالی هنر ایران نبود
در تیرماه ۱۳۴۶، قانون تأسیس شورای عالی فرهنگ و هنر تصویب شد. ایجاد هماهنگی میان طرح‌ها، برنامه‌ها و اقدامات فرهنگی و هنری کشور از جمله اهدافی بود که برای این شورا در نظر گرفته شد.
این شورا در ساختار وزارت فرهنگ و هنر آن زمان فعالیت می‌کرد و بررسی مسائل اساسی فرهنگ و هنر، ایجاد هماهنگی میان سازمان‌های فرهنگی و برگزاری برخی رویدادهای هنری و فرهنگی را دنبال می‌کرد. بنابراین ایده سیاست‌گذاری هماهنگ برای هنر، سابقه‌ای نزدیک به شش دهه در ساختار فرهنگی ایران دارد.
پس از انقلاب و شکل‌گیری ساختارهای جدید فرهنگی نیز شوراهای دیگری در این حوزه به وجود آمدند که یکی از مهم‌ترین آنها شورای هنر شورای عالی انقلاب فرهنگی است.
شورای هنر چگونه شکل گرفت؟
شورای هنر در سال ۱۳۷۶ با مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی شکل گرفت و فعالیت خود را از سال بعد آغاز کرد. این شورا در سال‌های فعالیتش موضوعات مختلفی را دنبال کرده است؛ از اسناد بالادستی حوزه‌های سینما، موسیقی و هنرهای نمایشی گرفته تا آموزش هنر، فرهنگستان هنر و مسائل تخصصی رشته‌های هنری.
با این حال، فعالیت شورا در مقاطعی با وقفه روبه‌رو شد و بخشی از موضوعات حوزه هنر از مسیرهای دیگری پیگیری شد. در سال‌های اخیر فعالیت آن دوباره جدی‌تر شد و در دولت چهاردهم نیز جلسات شورا ادامه یافت.
در مهرماه ۱۴۰۳، در یکی از جلسات شورای هنر، موضوعاتی مانند اقتصاد هنر، مشارکت صنوف، مسائل استان‌ها و مشکلات کلان هنر مورد توجه قرار گرفت.
اینجا همان نقطه‌ای است که خبر تشکیل شورای جدید اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چراکه شورای هنر همچنان وجود دارد، اما حالا شورای عالی هنر و ادبیات نیز با ساختاری متفاوت تشکیل شده است.
دو شورا، دو ساختار
شورای هنر، شورایی وابسته به شورای عالی انقلاب فرهنگی است که وظیفه اصلی آن سیاست‌گذاری و پیگیری مسائل کلان هنر است. در مقابل، شورای عالی هنر و ادبیات با مصوبه هیئت وزیران شکل گرفته و ترکیبی بین‌دستگاهی دارد. حضور معاون اول رئیس‌جمهور، وزارت فرهنگ، وزارت میراث فرهنگی، سازمان برنامه و بودجه، صداوسیما، فرهنگستان هنر، حوزه هنری و نمایندگان صنوف و جامعه هنری، ساختار متفاوت این شورا را نشان می‌دهد.
نکته دیگر اینکه در عنوان شورا، «ادبیات» نیز در کنار هنر قرار گرفته است؛ موضوعی که در مأموریت‌های آن هم بازتاب پیدا کرده و مسائلی مانند حقوق مؤلفان و بازارهای جدید فرهنگی را شامل می‌شود. در نتیجه، شورای جدید را نمی‌توان صرفاً نسخه دیگری از شورای هنر دانست؛ اما هم‌زمان، وجود دو ساختار سیاست‌گذار در حوزه هنر، اهمیت هماهنگی میان آنها را بیشتر می‌کند.
هنر ایران فقط مشکل تولید ندارد
وقتی از مسائل هنر صحبت می‌کنیم، معمولاً بودجه، امکانات تولید، سالن و وضعیت معیشتی هنرمندان بیشتر به چشم می‌آید؛ اما مشکلات این حوزه فقط به مرحله تولید اثر محدود نمی‌شود. یک فیلمساز علاوه بر ساخت فیلم، با مسئله اکران و دسترسی به مخاطب روبه‌رو است. برای یک موسیقیدان، بازار و سازوکار عرضه اهمیت دارد. نویسنده با موضوعاتی مانند حقوق مؤلف، نشر، توزیع و بازار کتاب مواجه است و هنرمند تجسمی نیز در کنار تولید اثر، به بازار حرفه‌ای و امکان فروش نیاز دارد.
بخش مهمی از مأموریت شورای عالی هنر و ادبیات نیز به همین زنجیره مربوط است؛ یعنی تلاش برای اینکه سیاست‌گذاری فرهنگی فقط به تولید اثر ختم نشود و اقتصاد، حقوق، بازار و حضور بین‌المللی را هم دربر بگیرد.
یک میز بزرگ برای هنر
ترکیب اعضای شورای جدید نیز قابل توجه است. مدیران دولتی در کنار نمایندگان نهادهای فرهنگی و صنفی و تعدادی هنرمند و صاحب‌نظر قرار گرفته‌اند. در یک سوی این ترکیب، معاون اول رئیس‌جمهور، وزیر فرهنگ، وزیر میراث فرهنگی، رئیس سازمان برنامه و بودجه و رئیس صداوسیما قرار دارند و در سوی دیگر، مدیران خانه‌های تئاتر، موسیقی و هنرهای تجسمی، نماینده انجمن‌های صنفی ادبی و شش هنرمند و صاحب‌نظر حضور خواهند داشت.
پیش‌بینی حضور دست‌کم سه زن از میان شش هنرمند و صاحب‌نظر نیز در مصوبه شورا آمده است. حالا باید دید این ترکیب تا چه اندازه می‌تواند فاصله میان سیاست‌گذاری و مسائل واقعی جامعه هنری را کم کند.
آزمون واقعی شورای عالی هنر و ادبیات
شورای عالی هنر و ادبیات با فهرستی بلند از مأموریت‌ها تشکیل شده است؛ اما اهمیت آن در نهایت نه با تعداد اعضا و جلسات، بلکه با خروجی‌هایش مشخص خواهد شد.
اگر قرار است اقتصاد هنر تقویت شود، نتیجه باید در بازار و زندگی حرفه‌ای هنرمندان دیده شود. اگر قرار است از حقوق مؤلفان و صاحبان اثر حمایت شود، باید سازوکار مشخصی برای آن شکل بگیرد. اگر هدف، حضور بیشتر هنر و ادبیات ایران در جهان است، مسیر حضور آثار و هنرمندان ایرانی در بازارها و رویدادهای بین‌المللی باید روشن‌تر شود.
از سوی دیگر، اگر قرار است تعدد نهادهای فرهنگی به جای موازی‌کاری به همکاری منجر شود، یکی از نخستین آزمون‌های شورا همین خواهد بود که با ساختارهای موجود چگونه تعامل می‌کند.
شورای عالی هنر و ادبیات حالا به ساختار فرهنگی کشور اضافه شده است؛ شورایی که قرار نیست صرفاً یک عنوان تازه باشد. کارنامه واقعی آن زمانی شکل می‌گیرد که تصمیم‌هایش از متن مصوبه‌ها بیرون بیاید و در زندگی حرفه‌ای هنرمندان، نویسندگان و فعالان فرهنگ دیده شود.
