خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها؛ زهرا ناصران: روزگاری که باغداران اشتبین انارهایشان را با قاطر به شهرهای اطراف می‌بردند تا امروز که یاقوت‌های سرخ این روستا راهی بازارهای داخلی و ارمنستان می‌شود، قصه باغداری در این دیار همچنان ادامه دارد.
از تبریز کیلومترها راه را پشت سر گذاشتیم تا در قالب یک تور رسانه‌ای، به روستای تاریخی اشتبین در شهرستان جلفا برسیم؛ جایی که این روزها عطر انار در کوچه‌ها و باغ‌هایش پیچیده و یاقوت‌های سرخ در سبدهای رنگارنگ، چشم هر رهگذری را به خود خیره می‌کند. جشنواره انار، فرصتی برای گردهمایی باغداران و عرضه مستقیم محصولات باغی فراهم کرده و اشتیاق مردم برای خرید، جلوه‌ای از رونق اقتصادی و ظرفیت‌های کشاورزی این روستا را به نمایش گذاشته است.
به محض ورود به روستا، شور و شوق خاصی در میان مردم و گردشگران به چشم می‌خورد. خانواده‌هایی که از شهرهای مختلف خود را به اشتبین رسانده‌اند، در میان غرفه‌ها و بساط باغداران مشغول انتخاب انار و دیگر محصولات محلی هستند. کمتر کسی را می‌توان دید که دست خالی از میان غرفه‌ها عبور کند؛ تقریبا همه با خریدهایی از انارهای سرخ و شیرین و محصولات فرآوری‌شده انار، راهی ادامه گشت‌وگذار در روستا می‌شوند.
اینجا انار فقط یک محصول کشاورزی نیست، بلکه بخشی از هویت، فرهنگ و معیشت مردمانی است که نسل‌به‌نسل با باغداری زندگی کرده‌اند.
اشتبین را می‌توان یکی از قطب‌های مهم تولید انار در آذربایجان دانست؛ روستایی که محصولات باغی آن علاوه بر تامین بخشی از نیاز بازارهای داخلی، راهی کشورهای دیگر از جمله ارمنستان نیز می‌شود.
در میان هیاهوی جشنواره و رفت‌وآمد خریداران، پای صحبت باغدارانی می‌نشینیم که هر کدام خاطرات و روایت‌های شنیدنی از سال‌ها تلاش در باغ‌های انار دارند؛ روایت‌هایی از روزگاری که محصولات با قاطر به روستاهای اطراف و حتی تبریز برده می‌شد تا به فروش برسد و امروز با توسعه راه‌های ارتباطی، خریداران از نقاط مختلف خود به اشتبین می‌آیند.
جلفا؛ قطب تولید انار آذربایجان‌شرقی با سهم ۸۲ درصدی از تولید استان
صادق نادری صومعه، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان‌شرقی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت بالای باغ‌های انار شهرستان جلفا، از تولید سالانه ۱۰ هزار و ۵۲۵ تن انار در استان خبر داد و گفت: جلفا با حدود ۶۰۰ هکتار باغ انار، نزدیک به ۷۰ درصد سطح زیرکشت و ۸۲ درصد تولید این محصول در استان را به خود اختصاص داده است.
وی در حاشیه جشنواره انار با بیان اینکه میانگین عملکرد باغ‌های انار استان ۱۴.۵ تن در هکتار است، افزود: عملکرد برخی باغ‌ها به ۳۵ تن در هکتار می‌رسد که نشان‌دهنده ظرفیت افزایش بهره‌وری در این بخش است. مدیریت اصولی آبیاری، تغذیه مناسب درختان و کنترل آفات از عوامل مؤثر در ارتقای کمیت و کیفیت محصول به شمار می‌رود.
نادری صومعه با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی و گردشگری جلفا، مجاورت باغ‌های انار با رود ارس را فرصتی برای توسعه گردشگری کشاورزی دانست و گفت: معرفی باغ‌ها، عرضه مستقیم محصولات و حضور گردشگران در فصل برداشت می‌تواند به رونق اقتصادی منطقه و افزایش درآمد باغداران کمک کند.
وی همچنین توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری از جمله تولید آب‌انار، کنسانتره و رب انار را از ضرورت‌های افزایش ارزش افزوده این محصول عنوان و اضافه کرد: بهبود بسته‌بندی، نگهداری و بازاریابی، کاهش ضایعات و مدیریت بهینه منابع آب و خاک می‌تواند زمینه تقویت جایگاه انار آذربایجان‌شرقی در بازارهای داخلی و صادراتی را فراهم کند.
از ۱۵ سالگی تا ۸۰ سالگی؛ روایت مردی که عمرش را پای درختان انار گذاشت
غلامرضا خواجه‌محمدی، باغدار ۸۰ ساله اهل اشتبین، یکی از همین مردان کهنه‌کار باغداری است؛ مردی که بیش از ۶۵ سال از عمر خود را در میان درختان انار گذرانده و خاطرات روزهای دور این روستا را به یاد دارد.
وی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر می‌گوید: من در همین روستا متولد شده‌ام و از ۱۵ سالگی به شغل باغداری مشغول هستم. باغداری برای ما تنها یک حرفه نیست، بلکه شغلی است که با زندگی و گذشته خانواده‌هایمان گره خورده است.
وی با اشاره به میزان برداشت امسال خود می‌افزاید: امسال ۱۵ تن انار از باغ‌هایم برداشت کردم. در گذشته شرایط فروش محصولات با امروز بسیار متفاوت بود و ما با قاطر، محصولات باغی خود را به روستاهای اطراف، از جمله علمدار و حتی تبریز می‌بردیم و به فروش می‌رساندیم.
این باغدار که سالهای زیادی از عمرش را در باغ‌های اشتبین سپری کرده است، ادامه می‌دهد: خوشبختانه امروز با توسعه راه‌ها و دسترسی بهتر، شرایط تغییر کرده و مردم از مناطق مختلف برای خرید انار به روستای ما می‌آیند. دیگر لازم نیست مانند گذشته محصولات را با دشواری به شهرها و روستاهای دیگر منتقل کنیم؛ خریداران خودشان به اشتبین می‌آیند.
خواجه‌محمدی جشنواره انار را فرصتی ارزشمند برای معرفی ظرفیت‌های باغداری روستا می داند و می‌گوید: این جشنواره فرصت خوبی برای معرفی محصولات باغی اهالی اشتبین است و باعث می‌شود مردم با انواع انار و محصولات تولیدی این روستا بیشتر آشنا شوند.
وی با اشاره به تنوع انارهای اشتبین می‌افزاید: انار قرمز بازار فروش خوبی دارد و محصولی پرفروش است، اما به اعتقاد من انار شیرین بهترین نوع انار است و با ذائقه همه افراد سازگاری دارد.
تنوع انارهای اشتبین؛ از قیزیل‌قابیخ تا انار شیرین
در ادامه گشت‌وگذار میان غرفه‌های جشنواره، با نادر جنگ‌آرا، باغدار ۵۰ ساله اشتبینی، هم‌صحبت می‌شویم؛ مردی که بیش از سه دهه از عمر خود را به باغداری اختصاص داده و این حرفه را میراث خانوادگی خود می‌داند.
وی در گفتگو با خبرنگار مهر می‌گوید: بیش از ۳۰ سال است که در این روستا باغداری می‌کنم و این شغل از گذشته‌های دور در خانواده ما رواج داشته و حرفه اجدادی ماست.
جنگ‌آرا با اشاره به تنوع گونه‌های انار در باغ‌های اشتبین می‌افزاید: در این روستا انارهای مختلفی از جمله انار ترش، قیزیل‌قابیخ، انار قرمز، انار تراش و انار شیرین تولید می‌شود که هر کدام ویژگی‌ها و طرفداران خاص خود را دارند.
وی درباره میزان برداشت سالانه خود ادامه می‌دهد: من سالانه حدود سه تن انار برداشت می‌کنم و بخشی از محصولاتم را در روستاهای اطراف به فروش می‌رسانم. همچنین افرادی که برای خرید انار به اشتبین می‌آیند، مشتری محصولات ما هستند و می‌توانیم بخش دیگری از محصول را به آنان عرضه کنیم.
تنوع انارهای اشتبین در کنار کیفیت محصولات باغی، یکی از ظرفیت‌هایی است که این روستا را به مقصدی جذاب برای خریداران و گردشگران تبدیل کرده است؛ ظرفیتی که جشنواره انار فرصتی برای معرفی گسترده‌تر آن فراهم می‌کند.
باغداری؛ میراثی که نسل‌به‌نسل در اشتبین ادامه دارد
احمد محمدی، باغدار ۳۶ ساله اشتبین، نیز از جمله جوانانی است که مسیر پدران و اجداد خود را در باغداری ادامه داده است. او علاوه بر انار، در تولید محصولات متنوع باغی فعالیت دارد و معیشت خانواده‌اش به کشاورزی وابسته است.
وی در گفتگو با خبرنگار مهر می‌گوید: من در باغ‌های انار روستای اشتبین کشاورزی می‌کنم، اما فعالیت ما تنها به تولید انار محدود نمی‌شود و محصولاتی همچون گردو، گیلاس، انگور، هیوا و زغال‌اخته نیز در باغ‌های این روستا برداشت می‌کنیم.
محمدی با اشاره به سابقه خانوادگی خود در این حرفه می‌افزاید: باغداری و کشاورزی شغل اجدادی ماست و من از دوران کودکی در این کار فعالیت داشته‌ام. زندگی و گذران معیشت خانواده ما از همین راه تأمین می‌شود و باغداری بخش جدایی‌ناپذیر زندگی مردم این روستاست.
وی با بیان اینکه باغ‌های انار اشتبین ظرفیت تولید قابل توجهی دارند، ادامه می‌دهد: ما سالانه حدود ۵۰ تن انار از باغ‌های اشتبین برداشت می‌کنیم و خوشبختانه فروش محصولاتمان نیز بسیار خوب است.
این باغدار درباره بازار فروش و صادرات انار اشتبین می‌گوید: انارهای درجه یک و دو تولیدی ما به کشور ارمنستان صادر می‌شود و علاوه بر صادرات، محصولات باغی خود را در جشنواره انار نیز برای مهمانان و بازدیدکنندگان عرضه می‌کنیم.
اشتـبین؛ از باغ‌های پربار تا بازارهای فرامرزی
آنچه در میان صحبت‌های باغداران اشتبین بیش از هر چیز خودنمایی می‌کند، پیوند عمیق زندگی مردم این روستا با باغداری است؛ پیوندی که از نسل‌های گذشته آغاز شده و امروز با حضور جوانانی همچون احمد محمدی همچنان ادامه دارد.
از مرد ۸۰ سالهای که روزگاری انارهایش را با قاطر به روستاهای اطراف و تبریز می‌برد تا باغدارانی که امروز محصولات خود را در جشنواره عرضه می‌کنند و به بازارهای خارجی، از جمله ارمنستان، می‌فرستند، همگی روایتگر مسیری هستند که کشاورزی سنتی را به ظرفیت اقتصادی و تجاری تبدیل کرده است.
جشنواره انار اشتبین نیز فراتر از یک رویداد فصلی، فرصتی برای معرفی محصولات باغی، رونق بازار فروش، حمایت از باغداران و آشنایی گردشگران با فرهنگ و ظرفیت‌های اقتصادی این منطقه است.
در پایان این سفر رسانه‌ای، آنچه بیش از همه در خاطر می‌ماند، نه‌تنها رنگ سرخ انارها و طعم شیرین محصولات باغی، بلکه شور و اشتیاق مردمی است که با دست‌های پربار از خرید، در کوچه‌های روستا قدم می‌زنند؛ مردمی که با حضور خود نشان می‌دهند اشتبین همچنان زنده، پویا و متکی بر داشته‌های ارزشمند خود است.
اینجا در اشتبین، هر دانه انار قصه‌ای از تلاش، صبوری و ریشه‌داری مردمانی را روایت می‌کند که سال‌هاست با دستان پینه‌بسته، درختان باغ‌هایشان را پرورش می‌دهند تا یاقوت‌های سرخ آذربایجان، علاوه بر سفره‌های ایرانی، راهی بازارهای آن سوی مرزها نیز شود.
