خبرگزاری مهر، گروه استان ها- سکینه اسمی: ازدواج جوانان از موضوعاتی است که حل مسائل و موانع آن تنها با اقدامات دستگاه‌های اجرایی امکان پذیر نیست و به مشارکت اجتماعی، حضور افراد اثرگذار و استفاده از ظرفیت‌های مردمی نیاز دارد. در این میان، شناسایی افرادی که در سطح محلات، خانواده ها و مجموعه‌های فرهنگی با دغدغه تسهیل ازدواج فعالیت می‌کنند، می‌تواند زمینه شکل‌گیری یک جریان منسجم و مؤثر را فراهم کند.
رویداد ملی «صبا» با نقش آفرینی تبلیغات اسلامی در همین رویکرد و با محوریت شناسایی و توانمندسازی کنشگران حوزه ازدواج، به دنبال ایجاد شبکه‌ای از افراد و مجموعه‌های فعال است تا ظرفیت‌های موجود در این حوزه از فعالیت‌های پراکنده خارج شده و در مسیری هماهنگ قرار گیرد.
در آذربایجان‌غربی نیز اجرای این طرح فرصتی برای شناسایی کنشگران اجتماعی و فرهنگی، مجموعه های مردمی وگروه های مختلف اجتماعی و فرهنگی فعال فراهم کرده است تا با تبادل تجربه، آموزش و هم‌افزایی، در مسیر تسهیل ازدواج جوانان نقش آفرینی کنند.
نکته مهم در این طرح، صرفاً معرفی افراد یا برگزاری یک رویداد نیست؛ بلکه ایجاد ارتباط میان کنشگران، شناسایی مسائل واقعی جوانان، تقویت فعالیت‌های میدانی و تبدیل ظرفیت‌های اجتماعی به اقدامات عملی در حوزه ازدواج است.
در همین زمینه با لیلا رجب، مدیر راهبری بانوان اداره‌کل تبلیغات اسلامی آذربایجان‌غربی، درباره اهداف طرح ملی صبا، نحوه شناسایی و مشارکت کنشگران، برنامه‌های اجرایی در استان و نقش بانوان در پیشبرد این طرح گفت‌وگو کرده‌ایم.
طرح ملی صبا با چه هدفی طراحی شده و اساساً چه مسئله‌ای را در حوزه ازدواج دنبال می‌کند؟
مسئله ازدواج جوانان یکی از موضوعات مهم اجتماعی و فرهنگی جامعه است که برای تسهیل آن باید از ظرفیت‌های مختلف استفاده کرد. واقعیت این است که در کنار اقدامات دستگاه‌های مسئول، افراد و مجموعه‌های مردمی بسیاری وجود دارند که با انگیزه‌های دینی، اجتماعی و فرهنگی در این حوزه فعالیت می‌کنند، اما گاهی این فعالیت‌ها به‌صورت پراکنده انجام می‌شود و ارتباط و هم‌افزایی کافی میان آنها وجود ندارد.
طرح ملی صبا با هدف شناسایی این ظرفیت‌ها، ایجاد ارتباط میان کنشگران و توانمندسازی افرادی که در حوزه ازدواج فعالیت می‌کنند، شکل گرفته است. تلاش ما این است که بتوانیم یک شبکه منسجم از کنشگران داشته باشیم تا هر فرد یا مجموعه با توجه به تخصص، تجربه و ظرفیت خود در مسیر تسهیل ازدواج جوانان نقش‌آفرینی کند.
چرا برای تحقق این هدف، شناسایی و شبکه‌سازی کنشگران اهمیت دارد؟
یکی از موضوعات مهم در فعالیت‌های اجتماعی این است که ظرفیت‌های موجود به‌درستی دیده شوند. ممکن است در یک شهرستان فردی در زمینه مشاوره خانواده فعالیت کند، در منطقه‌ای دیگر مجموعه‌ای مردمی برای تسهیل ازدواج شکل گرفته باشد و در محله‌ای نیز افرادی با ارتباطات اجتماعی گسترده بتوانند زمینه معرفی و آشنایی خانواده‌ها را فراهم کنند.
اگر این افراد و مجموعه‌ها یکدیگر را بشناسند و ارتباط سازمان یافته‌ای میان آنها برقرار شود، امکان استفاده مؤثرتر از تجربه‌ها و توانمندی‌هایشان فراهم خواهد شد.
در واقع، هدف رویداد ملی صبا این است که از ظرفیت های پراکنده، یک شبکه فعال و هم‌افزا ایجاد کند؛ شبکه‌ای که بتواند نیازهای واقعی جامعه را شناسایی کرده و برای آنها راهکار ارائه دهد.
چه افرادی می‌توانند در قالب این طرح به‌عنوان کنشگر حوزه ازدواج فعالیت کنند؟
دایره کنشگران این حوزه محدود به یک گروه یا مجموعه خاص نیست. فعالان فرهنگی و اجتماعی، مؤسسات مردمی، گروه‌های جهادی، مبلغین و مبلغات، مشاوران خانواده، افراد معتمد محلات و کسانی که تجربه و انگیزه فعالیت در زمینه تسهیل ازدواج دارند، می‌توانند در این عرصه نقش‌آفرین باشند.
البته فعالیت در حوزه ازدواج حساسیت‌های خاص خود را دارد و صرف علاقه‌مندی برای ورود به این عرصه کافی نیست. کنشگران باید با اصول فعالیت صحیح، حفظ حریم خصوصی خانواده‌ها، مسئولیت پذیری و ضرورت ارجاع مسائل تخصصی به مشاوران آشنا باشند.
در آذربایجان‌غربی چه ظرفیت‌هایی برای اجرای این طرح وجود دارد؟
استان آذربایجان‌غربی از ظرفیت‌های متنوع اجتماعی و فرهنگی برخوردار است. در شهرستان‌های مختلف، مجموعه‌های مردمی، تشکل‌های فرهنگی، فعالان اجتماعی و بانوان توانمندی حضور دارند که می‌توانند در حوزه تسهیل ازدواج مؤثر باشند.
یکی از اولویت‌های ما شناسایی این ظرفیت‌ها در سطح شهرستان‌ها و ایجاد ارتباط میان آنهاست. نباید تمام فعالیت‌ها به مرکز استان محدود شود؛ چراکه مسائل و نیازهای اجتماعی در مناطق مختلف ممکن است متفاوت باشد و برای هر منطقه باید متناسب با شرایط همان منطقه برنامه‌ریزی کرد.
ظرفیت مساجد، محلات، مجموعه‌های مردمی و ارتباطات اجتماعی بانوان، طلاب، مبلغات، گروه خای جهادی، دانشجویان و اساتید دانشگاه نیز می‌تواند در شناسایی و جذب کنشگران مورد استفاده قرار گیرد.
نقش راهبری بانوان در این طرح چیست و بانوان چه جایگاهی در شبکه کنشگران خواهند داشت؟
بانوان بخش مهمی از ظرفیت اجتماعی کشور هستند و در حوزه خانواده و ازدواج نیز می‌توانند نقش مؤثری ایفا کنند. بانوان فعال فرهنگی، مبلغات، طلاب و افرادی که در ارتباط مستقیم با خانواده‌ها قرار دارند، شناخت خوبی از بسیاری از مسائل و دغدغه‌های این حوزه دارند.
نقش راهبری بانوان این است که این ظرفیت‌ها شناسایی و زمینه مشارکت هدفمند آنها فراهم شود. البته این به معنای محدود شدن طرح به بانوان نیست؛ صبا یک طرح ملی در حوزه ازدواج است و همه کنشگران توانمند، اعم از زنان و مردان، می‌توانند در آن مشارکت داشته باشند.
ما به دنبال آن هستیم که بانوان نیز متناسب با توانایی‌ها و تخصص خود در بخش‌های مختلف این شبکه حضور داشته باشند و از ظرفیت آنها در طراحی و اجرای برنامه‌ها استفاده شود.
آیا صرفاً شناسایی کنشگران برای تحقق اهداف صبا کافی است یا برنامه توانمندسازی نیز در دستور کار قرار دارد؟
قطعاً شناسایی افراد، نقطه آغاز کار است و به‌تنهایی نمی‌تواند به نتیجه مطلوب منجر شود. کنشگران باید آموزش ببینند و با مهارت‌های لازم برای فعالیت در حوزه ازدواج آشنا شوند.
موضوعاتی مانند مهارت ارتباط با خانواده‌ها، شناخت معیارهای انتخاب همسر، آشنایی با مسائل روان‌شناختی و اجتماعی ازدواج، شیوه صحیح معرفی افراد و حفظ محرمانگی اطلاعات از جمله موضوعاتی است که در فعالیت این حوزه اهمیت دارد.
همچنین باید میان فعالیت‌های عمومی و تخصصی تفکیک قائل شویم. کنشگر اجتماعی می‌تواند زمینه آشنایی و ارتباط را فراهم کند، اما در موضوعاتی که نیازمند بررسی تخصصی است، باید از مشاوران و کارشناسان مربوطه استفاده شود.
یکی از موضوعات مطرح در حوزه ازدواج، کمرنگ شدن واسطه‌گری سنتی و مورد اعتماد خانواده‌هاست. آیا صبا به دنبال احیای این ظرفیت است؟
واسطه‌گری خیرخواهانه و مسئولانه در ازدواج از ظرفیت‌های ارزشمند اجتماعی و فرهنگی ما بوده است. در گذشته افراد مورد اعتماد خانواده‌ها، معتمدان محلات و بزرگان فامیل در معرفی جوانان به یکدیگر نقش داشتند و این کار در بسیاری از موارد با شناخت و خیرخواهی انجام می‌شد.
امروز نیز می‌توان از این ظرفیت استفاده کرد، اما باید آن را متناسب با شرایط جدید جامعه و با رعایت اصول تخصصی و اخلاقی ساماندهی کرد.
منظور از واسطه‌گری صحیح، صرفاً معرفی دو نفر به یکدیگر نیست؛ بلکه ایجاد زمینه‌ای امن برای شناخت، انتخاب آگاهانه و ارتباط سالم میان خانواده‌هاست. اعتماد، صداقت و حفظ شأن و حریم خصوصی افراد در این مسیر اهمیت اساسی دارد.
با توجه به مشکلات اقتصادی جوانان، آیا فعالیت کنشگران و شبکه‌سازی اجتماعی می‌تواند به‌تنهایی به تسهیل ازدواج منجر شود؟
طبیعتاً نمی‌توان منکر نقش مسائل اقتصادی در تصمیم جوانان برای ازدواج شد. اشتغال، مسکن، هزینه‌های زندگی و شرایط اقتصادی خانواده‌ها از دغدغه‌های جدی هستند و برای حل آنها باید اقدامات حمایتی و سیاست‌گذاری‌های لازم انجام شود.
اما در کنار مسائل اقتصادی، موانع فرهنگی و اجتماعی نیز وجود دارد که نباید نادیده گرفته شود. گاهی انتظارات غیرواقع‌بینانه، سخت‌گیری‌های غیرضروری، شناخت ناکافی از معیارهای انتخاب همسر و دشواری ایجاد ارتباط سالم، مسیر ازدواج را پیچیده‌تر می‌کند.
طرح صبا قرار نیست جایگزین حمایت‌های اقتصادی یا مسئولیت دستگاه‌های اجرایی شود؛ بلکه می‌خواهد از طریق فعال‌سازی ظرفیت‌های اجتماعی، بخشی از موانع فرهنگی و ارتباطی را کاهش دهد و زمینه انتخاب آگاهانه را فراهم کند.
برای اینکه صبا به یک رویداد مقطعی و تشریفاتی تبدیل نشود، چه سازوکاری باید در نظر گرفته شود؟
مهم‌ترین مسئله استمرار فعالیت‌هاست. اگر صرفاً یک گردهمایی برگزار شود و پس از آن ارتباط کنشگران ادامه پیدا نکند، نمی‌توان انتظار داشت اهداف مورد نظر محقق شود.
ضروری است پس از شناسایی کنشگران، ارتباط میان آنها حفظ شود، نیازهای آموزشی‌شان مشخص شود و برنامه‌های عملیاتی متناسب با ظرفیت هر شهرستان شکل بگیرد.
همچنین باید نتایج فعالیت‌ها ارزیابی شود؛ یعنی مشخص باشد چه تعداد کنشگر شناسایی شده‌اند، چه میزان آموزش دیده‌اند، چه مجموعه‌هایی به شبکه متصل شده‌اند و فعالیت‌های انجام‌شده چه تأثیری در تسهیل ازدواج داشته است.
مهم‌ترین خروجی مورد انتظار شما از اجرای طرح ملی صبا در آذربایجان‌غربی چیست؟
انتظار ما این است که بتوانیم ظرفیت‌های موجود را به‌درستی شناسایی کنیم و میان افرادی که دغدغه تسهیل ازدواج دارند، ارتباط مؤثر و مستمر ایجاد شود.
کمیته های اجرایی این رویداد در استان تشکیل شده و ۲۰۰ نفر نیز تاکنون شناسایی و آموزش های لازم را فرا گرفته اند.
اگر بتوانیم شبکه‌ای از کنشگران آموزش‌دیده و مسئولیت‌پذیر در سطح استان و شهرستان‌ها شکل دهیم، زمینه برای فعالیت‌های هدفمندتر فراهم می‌شود. همچنین امیدواریم این شبکه بتواند در شناسایی مسائل واقعی جوانان و ارائه راهکارهای متناسب با شرایط فرهنگی و اجتماعی مناطق مختلف نقش داشته باشد.
در نهایت، موفقیت این طرح زمانی معنا پیدا می‌کند که آثار آن در جامعه دیده شود و خانواده‌ها و جوانان بتوانند از ظرفیت‌های ایجادشده برای انتخاب آگاهانه و تشکیل خانواده بهره‌مند شوند.
