انتقال ارزهای دیجیتال در شبکه‌های بلاکچینی با سرعت بالایی انجام می‌شود و سارقان نیز از همین ویژگی برای جابه‌جایی دارایی‌های سرقت‌شده استفاده می‌کنند. آن‌ها می‌توانند طی چند ساعت، وجوه سرقتی را میان ده‌ها کیف پول منتقل کنند تا ردیابی مسیر پول دشوار شود. در چنین شرایطی، نهادهای مجری قانون همیشه امکانات و سرعت لازم را برای پیگیری این تراکنش‌ها ندارند.
- کارآگاه آنلاین یا کریپتو اسلوث کیست؟
- زک ایکس‌بی‌تی کیست؟
- زک ایکس‌بی‌تی چگونه سارقان ارز دیجیتال را ردیابی می‌کند؟
- سرقت ۲۴۳ میلیون دلار بیت کوین؛ اشتباهی که هویت سارقان را فاش کرد
- شناسایی عاملان سرقت ۱.۵ میلیارد دلاری صرافی بای‌بیت
- یک اشتباه در تلگرام چگونه به شناسایی سارق میلیون‌دلاری منجر شد؟
- زک ایکس‌بی‌تی از تحقیقاتش چقدر درآمد دارد؟
- چرا تحقیقات زک ایکس‌بی‌تی اهمیت دارد؟
اینجاست که کارآگاهان مستقل کریپتو وارد عمل می‌شوند. احتمالا نام زک ایکس‌بی‌تی را در میان اخبار دنیای ارزهای دیجیتال شنیده‌اید. زک ایکس‌بی‌تی نه مأمور پلیس است و نه سابقه تحصیلات رسمی در حوزه تحقیقات جنایی دارد. او با بررسی تراکنش‌های بلاکچین و اطلاعات عمومی اینترنت توانسته در پرونده‌های متعددی، رد سارقان و کلاهبرداران ارز دیجیتال را پیدا کند. اما این کارآگاه ناشناس کیست و چگونه به یکی از چهره‌های شناخته‌شده تحقیقات کریپتویی تبدیل شد؟
کارآگاه آنلاین یا کریپتو اسلوث کیست؟
کارآگاه آنلاین یا کریپتو اسوث (Crypto Sleuth) به فردی گفته می‌شود که به‌طور مستقل فعالیت‌های مشکوک یا مجرمانه را با استفاده از اطلاعات عمومی اینترنت و داده‌های بلاک چین بررسی می‌کند. این افراد معمولاً عضو نهادهای رسمی پلیسی نیستند، اما یافته‌های آن‌ها گاهی به تحقیقات قضایی و اقدامات پلیس کمک می‌کند.
در بازار ارزهای دیجیتال، کارآگاهان مسیر انتقال دارایی‌ها میان کیف پول‌ها و شبکه‌های مختلف را دنبال می‌کنند تا نشانه‌های سرقت، پول‌شویی، دستکاری قیمت یا کلاهبرداری را پیدا کنند. از آنجا که تراکنش‌های بسیاری از بلاکچین‌ها برای عموم قابل مشاهده‌اند، می‌توان مسیر حرکت دارایی‌ها را بررسی کرد، حتی اگر هویت صاحب کیف پول مشخص نباشد.
چرا محققان مستقل به دنبال مجرمان کریپتو می‌روند؟
انگیزه کارآگاهان کریپتو یکسان نیست. بعضی از آن‌ها پس از ازدست‌دادن سرمایه در پروژه‌های کلاهبرداری وارد این حوزه شده‌اند. گروهی دیگر به حل معماهای پیچیده و شناسایی ارتباط میان کیف پول‌ها علاقه دارند. برخی محققان حرفه‌ای نیز در ازای دریافت دستمزد، به قربانیان برای ردیابی و بازیابی دارایی‌های سرقت‌شده کمک می‌کنند.
هدف مشترک بسیاری از این افراد، افزایش شفافیت و پاسخ‌گوکردن عاملان تخلف است. در مواردی که رسیدگی رسمی به جرایم زمان‌بر است، انتشار یافته‌های کارآگاهان می‌تواند به شناسایی سریع‌تر مجرمان، مسدودسازی دارایی‌ها توسط صرافی‌ها یا آغاز تحقیقات پلیسی کمک کند.
زک ایکس‌بی‌تی کیست؟
هیچ شخصیتی به اندازه زک ایکس‌بی‌تی (ZachXBT) نماد جامعه حقیقت‌یاب کریپتو نیست. این تحلیلگر مستعار سال‌ها زمان صرف تعقیب هکرها و سارقان کرده و پژوهش‌های او به دستگیری ده‌ها مجرم انجامیده است.
زک ایکس‌بی‌تی یک محقق مستقل و کارآگاه آنچین است که روی شناسایی کلاهبرداری‌ها، سرقت ارزهای دیجیتال و ردیابی دارایی‌های مشکوک تمرکز دارد. او تحقیقات خود را عمدتاً در شبکه اجتماعی ایکس و کانال تلگرامش منتشر می‌کند و یافته‌هایش بارها مورد توجه رسانه‌ها و نهادهای مجری قانون قرار گرفته‌اند.
زک ایکس‌بی‌تی هویت خود را از عموم پنهان کرده و با نام مستعار فعالیت می‌کند. او به‌جای عکس واقعی‌اش، از تصویر یک شخصیت کارتونی با لباس کارآگاهی استفاده می‌کند. بااین‌حال، طبق گفته برخی منابع، نام واقعی او در اسناد دادگاه زکری ولک (Zachary Wolk) ذکر شده است.
برخلاف بسیاری از متخصصان امنیت سایبری که فعالیت خود را از شرکت‌های فناوری یا نهادهای امنیتی آغاز کرده‌اند، مسیر ورود زک به دنیای تحقیقات از تجربه شخصی او در بازار ارزهای دیجیتال شروع شد.
از قربانی کلاهبرداری تا کارآگاه بلاکچین
زک در سال ۲۰۱۷ و هم‌زمان با رونق عرضه اولیه ارزهای دیجیتال (ICO) وارد بازار کریپتو شد. او مانند بسیاری از سرمایه‌گذاران آن دوره، روی پروژه‌های مختلف سرمایه‌گذاری کرد، اما بخشی از دارایی خود را در پروژه‌هایی از دست داد که بعدها مشخص شد کلاهبرداری یا راگ پول بوده‌اند.
همین تجربه باعث شد به‌جای دنبال‌کردن صرف قیمت ارزها، مسیر جابه‌جایی پول و فعالیت کیف پول‌های مرتبط با پروژه‌ها را بررسی کند. او به‌تدریج تحلیل تراکنش‌های بلاکچین را به‌صورت خودآموز یاد گرفت و تحقیقات خود را منتشر کرد.
در گفت‌وگوی سال ۲۰۲۴ با مجله وایرد، زک توضیح داد:
بخشی از انگیزه‌ام برای انجام این تحقیقات، کمک به قربانیانی است که دارایی خود را در کلاهبرداری‌های کریپتویی از دست داده‌اند.
تفاوت اصلی کار او با یک تحلیلگر معمولی بازار در همین موضوع است. زک به‌دنبال پیش‌بینی قیمت بیت کوین یا معرفی آلت کوین‌های مستعد رشد نیست، بلکه تلاش می‌کند مشخص کند چه کسی پشت تراکنش‌های مشکوک قرار دارد و دارایی‌های سرقت‌شده به کجا منتقل شده‌اند.
زک ایکس‌بی‌تی چگونه سارقان ارز دیجیتال را ردیابی می‌کند؟
بیشتر تراکنش‌های شبکه‌های عمومی بلاکچین قابل مشاهده‌اند. به همین دلیل، حتی اگر صاحب یک کیف پول ناشناس باشد، می‌توان زمان انتقال، مقدار دارایی و آدرس مقصد را بررسی کرد.
زک ایکس‌بی‌تی با ترکیب این اطلاعات و داده‌های عمومی اینترنت، ارتباط میان کیف پول‌ها و افراد واقعی را پیدا می‌کند. مهم‌ترین روش‌های او عبارت‌اند از:
- ردیابی تراکنش‌ها: بررسی مسیر دارایی‌های سرقت‌شده از کیف پول اولیه تا آدرس‌های بعدی و صرافی‌ها.
- خوشه‌بندی آدرس‌ها: شناسایی و دسته‌بندی کیف پول‌هایی که بر اساس الگوی تراکنش‌ها احتمال دارد متعلق به یک شخص یا گروه باشند.
- بررسی شبکه‌های اجتماعی: تطبیق اطلاعات منتشرشده در ایکس، تلگرام و دیسکورد با فعالیت‌های مشکوک بلاکچینی.
- تحلیل اسناد عمومی: بررسی اطلاعات دامنه‌ها، پرونده‌های قضایی و شواهد منتشرشده برای شناسایی ارتباط میان آدرس‌ها و افراد.
سرقت ۲۴۳ میلیون دلار بیت کوین؛ اشتباهی که هویت سارقان را فاش کرد
در اوت ۲۰۲۴، گروهی از کلاهبرداران با جا زدن خود به‌عنوان نمایندگان گوگل و صرافی جمینای، موفق شدند ۴٬۱۰۰ بیت کوین به ارزش ۲۴۳ میلیون دلار را از یک سرمایه‌گذار سرقت کنند. آن‌ها بلافاصله دارایی‌ها را میان کیف پول‌ها و صرافی‌های مختلف جابه‌جا کردند تا ردیابی پول دشوار شود.
اما زک ایکس‌بی‌تی با دنبال‌کردن تراکنش‌ها به سرنخ مهمی رسید. او به ویدئوی ضبط‌شده‌ای از گفت‌وگوی سارقان در دیسکورد دست پیدا کرد که در آن، یکی از مظنونان ناخواسته نام واقعی خود را فاش کرده بود!
زک با کنار هم گذاشتن این سرنخ و اطلاعات بلاکچین، ارتباط چند کیف پول با مظنونان را شناسایی کرد. بررسی فعالیت آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی نیز نشان می‌داد که مبالغ هنگفتی را صرف خرید خودروهای لوکس، سفرهای خصوصی و مهمانی‌های گران‌قیمت کرده‌اند.
این تحقیقات به شناسایی مظنونان و پیگیری پرونده توسط پلیس کمک کرد. در سپتامبر ۲۰۲۴، ملون لم و جندیل سرانو به اتهام مشارکت در سرقت و پول‌شویی بازداشت شدند و تحقیقات درباره سایر افراد مرتبط با این پرونده در سال ۲۰۲۵ ادامه یافت.
شناسایی عاملان سرقت ۱.۵ میلیارد دلاری صرافی بای‌بیت
یکی از مهم‌ترین موفقیت‌های زک ایکس‌بی‌تی به هک صرافی بای‌بیت در فوریه ۲۰۲۵ مربوط می‌شود. در این حمله، هکرها حدود ۱.۵ میلیارد دلار دارایی دیجیتال، عمدتاً اتریوم، را از کیف پول صرافی خارج کردند.
تنها چند ساعت پس از وقوع سرقت، زک با بررسی آدرس‌های مهاجمان و مقایسه آن‌ها با کیف پول‌های مرتبط با حملات قبلی، به ارتباط این سرقت با گروه لازاروس پی برد.
او مدارک خود را برای آرکام ارسال کرد. این مدارک شامل بررسی تراکنش‌های آزمایشی، کیف پول‌های مرتبط با مهاجمان و زمان‌بندی انتقال دارایی‌ها بود. آرکام نیز در ۲۱ فوریه ۲۰۲۵ اعلام کرد که زک شواهد محکمی درباره نقش لازاروس ارائه کرده است.
این تحقیقات باعث شد زک برنده جایزه تعیین‌شده آرکام برای شناسایی عاملان حمله شود.
یک اشتباه در تلگرام چگونه به شناسایی سارق میلیون‌دلاری منجر شد؟
در ژانویه ۲۰۲۶، مشاجره‌ای در یک گروه تلگرامی سرنخ مهمی از سرقت ارزهای دیجیتال متعلق به دولت آمریکا را فاش کرد. فردی با نام مستعار «لیک» (Lick) برای اثبات ثروتش، صفحه کیف پول خود را به نمایش گذاشت و طی گفت‌وگو، چندین تراکنش انجام داد. او نمی‌دانست که با این کار، مسیر ردیابی دارایی‌های مشکوک را آشکار می‌کند.
زک ایکس‌بی‌تی با بررسی این تراکنش‌ها، کیف پولی حاوی حدود ۲۳ میلیون دلار را شناسایی کرد و رد بخشی از دارایی‌ها را به کیف پول‌های تحت کنترل دولت آمریکا رساند. تحقیقات او نشان داد فردی به نام جان داگیتا (John Daghita) با بیش از ۹۰ میلیون دلار تراکنش مشکوک ارتباط دارد.
ماجرا در مارس ۲۰۲۶ به بازداشت داگیتا در جزیره سنت مارتین در دریای کارائیب منجر شد. اف‌بی‌آی اعلام کرد او به سرقت بیش از ۴۶ میلیون دلار ارز دیجیتال از دارایی‌های تحت مدیریت دولت آمریکا متهم است. به این ترتیب، یک کری‌خوانی ساده در تلگرام به سرنخی مهم در تحقیقات یکی از پرونده‌های بزرگ سرقت ارز دیجیتال تبدیل شد.
زک ایکس‌بی‌تی از تحقیقاتش چقدر درآمد دارد؟
زک ایکس‌بی‌تی بخش زیادی از هزینه تحقیقات خود را از طریق کمک‌های مالی کاربران و حمایت پروژه‌های ارز دیجیتال تأمین می‌کند. طبق گزارش مجله وایرد، او از سال ۲۰۲۱ تا اکتبر ۲۰۲۴ حدود ۱.۳ میلیون دلار کمک مالی و کمک‌هزینه پژوهشی دریافت کرده بود. البته این مبلغ لزوماً به معنای سود یا درآمد خالص او نیست.
او گاهی برای شناسایی هکرها نیز پاداش می‌گیرد. برای مثال، در فوریه ۲۰۲۵ با شناسایی گروه لازاروس به‌عنوان عامل هک بای‌بیت، برنده جایزه ۵۰ هزار توکن ARKM شد که آرکام برای حل این پرونده تعیین کرده بود. زک همچنین در برخی تحقیقات، مستقیماً از قربانیان دستمزد دریافت کرده است.
چرا تحقیقات زک ایکس‌بی‌تی اهمیت دارد؟
بسیاری از کاربران تصور می‌کنند ناشناس‌بودن آدرس کیف پول به این معنی است که هیچ‌کس نمی‌تواند تراکنش‌های آن را ردیابی کند. اما فعالیت زک ایکس‌بی‌تی نشان داده که چنین تصوری همیشه درست نیست.
در بلاکچین‌های عمومی، سوابق تراکنش‌ها باقی می‌مانند و می‌توان آن‌ها را با اطلاعات منتشرشده در اینترنت مقایسه کرد. البته ردیابی دارایی الزاماً به معنی شناسایی قطعی صاحب کیف پول یا اثبات وقوع جرم نیست.
اهمیت کار زک در این است که تحقیقات مستقل می‌توانند به شناسایی زودهنگام فعالیت‌های مشکوک کمک کنند. در برخی پرونده‌ها، این یافته‌ها زمینه مسدودسازی دارایی‌ها، بازیابی بخشی از سرمایه قربانیان و اقدامات پلیسی را فراهم کرده‌اند.
