رئیسجمهور دونالد ترامپ بارها در تلاشهای خود برای پایان دادن به جنگ با تهران ناکام مانده است. ازسرگیری یک کارزار محدود بمباران نتوانست این هدف را محقق کند. تهدیدهای آخرالزمانی برای نابود کردن تمام تمدن ایران نیز نتیجهای نداشت. هر بار که ترامپ از یک پیشرفت احتمالی در مذاکرات سخن میگوید، به نظر میرسد تهران از تغییر دادن شروط خود و از بین بردن یک توافق احتمالی لذت میبرند. ماجرا شبیه همان بازیای است که لوسی توپ فوتبال را برای چارلی براون نگه میدارد و درست در لحظهای که او میخواهد توپ را شوت کند، آن را کنار میکشد؛ با این تفاوت که این بار توپ فوتبال، تنگه هرمز است.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، هیچکدام از این اقدامات نتیجه نداده است. بنابراین، راهبرد جدید ترامپ این است که تلاش کند هیچ کاری انجام ندهد و ببیند آیا این روش جواب میدهد یا خیر. رئیسجمهور در حال کمرنگ کردن نقش هم دیپلماسی و هم اقدام نظامی است و در عوض امید خود را به فشار اقتصادی بسته است و امیدوار است که گذر زمان بتواند کاری را انجام دهد که قدرت نظامی نتوانسته است. هدف از این رویکرد «صبر کنیم و ببینیم چه میشود» این است که اجازه داده شود تحریمهای مالی تشدیدشده و محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا، فشار اقتصادی شدیدی بر تهران وارد کنند. امید این است که بازگشت به این راهبرد ــ که در مقاطع مختلف در اوایل این درگیری مورد استفاده قرار گرفته و برخی اعضای دولت ترامپ از همان ابتدا از آن حمایت کردهاند ــ سرانجام رهبران تهران به خواستههای واشنگتن تن دهند.
اما این رویکرد جدید مستلزم آن است که رئیسجمهور صبر و شکیبایی از خود نشان دهد. ترامپ، دستکم میتوان گفت، به انضباط شخصی شهرت ندارد. همچنین به پایبندی به یک برنامه مشخص یا توانایی پرهیز از تأثیرپذیری از آخرین بخشی که در شبکههای تلویزیونی کابلی دیده است نیز شهرت ندارد. مشاوران او در محافل خصوصی اذعان دارند که حتی یک پست خشمگینانه در شبکه اجتماعی تروث سوشال میتواند به تشدید تنشهایی منجر شود که کل این برنامه را از مسیر خارج کند. حتی اگر این راهبرد موفق شود، باز هم خطراتی وجود دارد. ایران بارها مقامهای آمریکایی را با تابآوری اقتصادی خود غافلگیر کرده است؛ زمانی که اکنون برای وارد کردن فشار مؤثر بر این کشور مورد نیاز است، تقریباً تضمین میکند که پیش از آنکه جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای نوامبر برای حفظ اکثریت خود در کنگره تلاش کنند، هیچ راهحل سریع و فوری برای جنگ حاصل نخواهد شد ــ و در نتیجه، هزینههای انرژی نیز کاهش نخواهد یافت. با این حال، ترامپ و دستیارانش گزینههای چندانی برای پایان دادن به جنگی که خود انتخاب کردهاند، نمیبینند.
در داخل کاخ سفید، مجموعه جدیدی از آمارها در حال پیروز شدن در این بحث است. دو مقام ارشد دولت اعلام کردهاند که مشاوران ترامپ طی هفتههای اخیر تأثیر قابلتوجه تحریمهای موجود بر اقتصاد ایران را به او نشان دادهاند. به گفته این مقامها، این استدلال در نشستهای دفتر بیضیشکل کاخ سفید در برابر رئیسجمهور مطرح شده است و ــ دستکم در یک مورد ــ زمانی که ترامپ مشغول به پایان رساندن یک دور بازی گلف بود، وزیر خزانهداری، اسکات بسنت، در تماسی تلفنی این موضوع را با او در میان گذاشته است که تشدید تحریمهای فعلی و اعمال تحریمهای جدید و سختگیرانه میتواند رهبران تهران را وارد به تسلیم شدن کند. این ایده چندان جدید نیست: ترامپ از نخستین دوره ریاستجمهوری خود به کارزار فشار اقتصادی موسوم به «فشار حداکثری» متکی بوده است. اوایل امسال نیز تحریمهای بیشتری علیه ایران اعمال شد.
مشاوران ترامپ فکر میکنند این راهبرد ممکن است این بار جواب بدهد. ترامپ نیز روز گذشته با ادعای اینکه «ایران ورشکسته است، کاملاً ورشکسته است»، بر این باور تأکید کرد. اما او بارها در ارزیابی خود از ایرانیها اشتباه کرده است. در روزهای ابتدایی درگیری، ترامپ متقاعد شده بود که جنگ حداکثر چند هفته طول خواهد کشید و ایران ــ برخلاف هشدارهایی که پنتاگون ارائه کرده بود ــ تلاش نخواهد کرد تنگه هرمز را ببندد. این فرضیات اشتباه از آب درآمدند؛ همانطور که این باور موجود در جامعه اطلاعاتی آمریکا نیز که ایران بهسرعت زیر فشار اقتصادی تسلیم خواهد شد، نادرست بود. اما به نظر میرسد حکومت ایران حاضر است سختیهای قابلتوجه و مشکلات عدیده را تحمل کند.
ایران نیز در پاسخ، فهرست مطالبات خود را ارائه کرده است؛ فهرستی که شامل اصرار بر دریافت نوعی عوارض یا هزینه در ازای استفاده از این گذرگاه باریک است. بیش از یک بار ــ و حتی تا همین هفته گذشته ــ به نظر میرسید توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز نزدیک است و ترامپ آماده است پیروزی خود را در این درگیری اعلام کند و به سراغ موضوعات دیگر برود؛ در حالی که بهراحتی این موضوع را نادیده میگرفت که این کریدور دریایی پیش از جنگ برای استفاده همگان باز بوده است.
متحدان آمریکا در منطقه خلیج فارس از هرگونه افزایش کنترل ایران بر این آبراه ابراز نارضایتی کردهاند، اما به آنها گفته شد که دستکم برای مدتی، ناچارند با این ترتیبات جدید کنار بیایند. بسنت به ترامپ، و بعدتر در مصاحبههایش، اصرار داشت که تنگه هرمز ظرف دو سال دیگر بیاهمیت خواهد شد و مدعی بود که در نهایت تا ۷۰ درصد انرژیای که از این مسیر دریایی عبور میکند، از طریق خطوط لوله زیرزمینی منتقل خواهد شد.
ایران اصرار دارد که تنگه تنها زمانی بازگشایی خواهد شد که ایالات متحده بابت خساراتی که در طول جنگ پنجماهه وارد شده، غرامت بپردازد. این شرط در واشنگتن غیرقابلقبول تلقی شد و ترامپ خشمگینانه در واکنش اعلام کرد که آمریکا نیز باید بابت کشته شدن نیروهای آمریکایی در طول چند دهه گذشته، غرامت دریافت کند؛ امری که البته آن هم اتفاق نخواهد افتاد. با وجود اظهارات گاهوبیگاه امیدوارکننده میانجیگران در عمان و پاکستان، مذاکرات همچنان در بنبست قرار دارد. ترامپ با خشم به دستیارانش گفته است که احساس نمیکند ایران با حسن نیت مذاکره میکند.
کاخ سفید بر این نکته تأکید کرد که اقتصاد ایران هماکنون در وضعیت بحرانی قرار دارد؛ اما تهران بارها نشان داد که تابآوریاش فراتر از تصور واشنگتن است.
اما مجموعه دیگری از ارقام نیز در تصمیم ترامپ برای دست نگه داشتن نقش داشت: کاهش ذخایر برخی مهمات آمریکا، بهویژه موشکهای سامانههای پدافند دفاعی. پیش از جنگ، هیچ انباشت چندماهه نیروها و هیچ استقرار گستردهای از نیروهای نظامی صورت نگرفته بود. اگرچه ارتش آمریکا از آن زمان نیروهای بیشتری را به منطقه اعزام کرده است، بسیاری از تجهیزات و نیروها ــ بهویژه کشتیهای نیروی دریایی ــ بهجای آنکه برای این درگیری آموزش دیده یا آماده شده باشند، از دیگر صحنههای جنگی به این منطقه منتقل شدهاند. بر اساس گزارشها، ذخایر برخی موشکها اکنون به تنها ۲۰ درصد از میزان مطلوب پنتاگون رسیده است. ممکن است این ذخایر برای دفاع از منافع آمریکا در آسیا کافی نباشد و ذخایر برخی موشکهای رهگیر پیشرفته نیز آنقدر کاهش یافته که آمریکا نمیتواند این تسلیحات را به اوکراین بدهد یا بفروشد، و یا حتی بهطور مؤثر در برابر شلیک موشکهای بالستیک ایران از خود دفاع کند.
این کمبود، گزینههای ترامپ را محدود کرده است. اگر او دستور حملهای گسترده دیگر علیه ایران را صادر کند، مقامهای آمریکایی اطمینان ندارند که بتوانند از پایگاهها یا متحدان واشنگتن در منطقه در برابر حملات تلافیجویانه محافظت کنند. ایران نیز نشان داده است که در حمله به نیروهای آمریکایی توانایی مؤثری دارد. ماه گذشته، در جریان دور تازهای از درگیریها، یک موشک ایرانی از سامانههای دفاعی در یک پایگاه در اردن عبور کرد و ساختمان محل اسکان نیروهای آمریکایی را منفجر کرد.
تهدید ناشی از تهران آنقدر جدی است که سرویس مخفی آمریکا ماه گذشته، زمانی که ترامپ پس از پایان اجلاس ناتو در ترکیه، آنجا را ترک میکرد، اقدامات فوقالعادهای برای حفاظت از او انجام داد. جت لوکس ساخت قطر که بهعنوان هواپیمای ریاستجمهوری مورد استفاده قرار گرفته بود، فاقد تدابیر دفاعی مناسب تشخیص داده شد؛ بنابراین، بنا بر گزارشها، هواپیمای اصلی و استاندارد «ایرفورس وان» مأمور شد ترامپ را از آنکارا خارج کند. اما بر اساس گزارشها، تهدید آنقدر جدی و معتبر بود که ترامپ مجبور شد بهطور مخفیانه و از طریق یک کامیون کوچک توزیع غذا، به هواپیمای دیگری منتقل شود. هواپیمای کوچکتری که رئیسجمهور را حمل میکرد، بدون اطلاع قبلی پرواز کرد و سپس بوئینگ ۷۴۷ که معمولاً بهعنوان «ایرفورس وان» تعیین میشود، با تعدادی از مقامهای ارشد و گروه خبرنگاران همراه رئیسجمهور از زمین برخاست.
البته هیچکس در کاخ سفید نمیداند که آیا ترامپ آنقدر صبر خواهد داشت که به برنامه جدید پایبند بماند یا خیر. او مدتی است که از جنگ خسته شده، اما شاید فشار تدریجی اقتصادی باعث شود این درگیری بهتدریج از تیترهای خبری کنار برود و به او اجازه دهد روی مسائل دیگری تمرکز کند.
اما ایران ثابت کرده است که در تحریک ترامپ برای اقدام نظامی مهارت دارند و در کنگره و پنتاگون نیز تندروهایی حضور دارند که از حملات گستردهتر حمایت کردهاند. رئیسجمهور همچنین ممکن است از جمهوریخواهانی که پاییز امسال برای انتخاب مجدد نامزد شدهاند، نیز چنین چیزهایی بشنود؛ کسانی که با توجه به نتایج ضعیف نظرسنجیهای حزب و قیمت بالای بنزین ــ که از نظر سیاسی برای آنها آسیبزاست ــ ممکن است به او التماس کنند که کاری انجام دهد؛ هر کاری! ــ تا این وضعیت را تغییر دهد. ترامپ معمولاً تحت تأثیر پستهای فراگیر در شبکههای اجتماعی و تیترهای خبری شبکههای کابلی قرار میگیرد. استیو بنن، مشاور قدیمی او، سالها پیش گفته بود که ترامپ تلاش نمیکند «یک چرخه خبری را بِبَرد»؛ بلکه هدفش این است که «یک لحظه خبری، یک ثانیه خبری» را از آنِ خود کند، و این ویژگی او از آن زمان تاکنون حتی شدیدتر شده است. احتمالاً برای وادار کردن او به تغییر مجدد مسیر، چیز زیادی لازم نیست.
اما دستکم در حال حاضر، کاخ سفید بر این باور است که بهترین اقدام ترامپ شاید دقیقاً انجام ندادن همین کار باشد.
